جدول حداقل دستمزد سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۵ به چه درد شما میخورد؟
جدول بالا ارقام رسمی مصوبات شورای عالی کار را برای هر سال، از ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۵، کنار هم گذاشته: دستمزد روزانه، حقوق ماهانه، حق مسکن، بن خواربار، حق اولاد، حق تأهل و پایهٔ سنوات. هر رقم از متن بخشنامهٔ همان سال یا مصوبهٔ هیئت وزیران برداشته شده؛ نه از حافظه، نه از شنیدهها.
اگر فقط حقوق امسال را میخواهید، این صفحه جای شما نیست؛ ماشینحساب محاسبهٔ حقوق ۱۴۰۵ همان کار را با یک کلیک انجام میدهد. این جدول برای وقتی است که باید به سالهای قبل برگردید. مثل چی؟
- حسابرس بیمه یا ادارهٔ کار پروندهٔ سه سال پیش شما را باز کرده و میپرسد چرا فلان کارگر کمتر از حداقل گرفته.
- کارگری شکایت کرده و باید معوقات مزدی چند سال را دقیق حساب کنید.
- میخواهید سنوات پایان کار کسی را که از ۱۳۹۷ کار میکرده حساب کنید و باید بدانید هر سال چه پرداختی درست بوده.
- برای یک گزارش یا مقاله به روند افزایش دستمزد در ده سال گذشته نیاز دارید.
در همهٔ اینها یک عدد اشتباه یعنی محاسبهٔ اشتباه؛ و محاسبهٔ اشتباه یعنی یا حق کارگر خورده میشود یا کارفرما بیجهت جریمه میدهد. پس بگذارید ستونها را یکییکی معنی کنیم.
هر ستون جدول یعنی چه؟
دستمزد روزانه: رقمی که در بند ۱ بخشنامهٔ هر سال آمده و مبنای همهچیز است. یعنی هر محاسبهٔ دیگری (حق اولاد، عیدی، اضافهکاری) از همین عدد شروع میشود.
حقوق ماهانه: همان دستمزد روزانه ضرب در ۳۰. بخشنامه این عدد را نمینویسد؛ ما برای راحتی شما حساب کردهایم. حواستان باشد که در ماههای ۳۱ روزه، یک روز مزد بیشتر تعلق میگیرد.
حق مسکن: برخلاف بقیهٔ ردیفها، حق مسکن داخل بخشنامهٔ وزیر نیست و جداگانه باید به تصویب هیئت وزیران برسد. برای همین بعضی سالها با تأخیر یا وسط سال عوض شده (پایینتر توضیح میدهم).
بن خواربار: اسم رسمیاش «کمکهزینهٔ اقلام مصرفی خانوار» است؛ همان که در فیش حقوقی به آن «بن کارگری» میگویند. به همهٔ کارگران، مجرد یا متأهل، یکسان پرداخت میشود.
حق اولاد: به ازای هر فرزند، سه برابر دستمزد روزانه (مادهٔ ۸۶ قانون تأمین اجتماعی). یعنی هر سال که دستمزد روزانه بالا میرود، حق اولاد هم خودبهخود بالا میرود.
حق تأهل: فقط از ۱۴۰۳ به بعد برای مشمولان قانون کار برقرار شده. اگر برای سالهای قبل از آن دنبال حق تأهل میگردید، پیدا نمیکنید؛ چون وجود نداشته.
پایهٔ سنوات روزانه: مبلغی که به کارگرِ دارای یک سال سابقه در همان کارگاه، روزانه اضافه میشود. رقم جدول برای گروه ۱ است؛ در کارگاههای دارای طرح طبقهبندی مشاغل، گروههای بالاتر کمی بیشتر میگیرند.
روند افزایش حداقل دستمزد در ده سال گذشته
برای اینکه تصویر کلی دستتان بیاید، درصد افزایش حداقل مزد و درصد افزایش «سایر سطوح مزدی» هر سال را کنار هم ببینید:
دو نکته از این جدول بیرون میآید. اول اینکه حداقل دستمزد از ۲۷۰ هزار ریال روزانه در ۱۳۹۵ به بیش از ۵٫۵ میلیون ریال در ۱۴۰۵ رسیده؛ یعنی حدود ۲۰ برابر. دوم اینکه «سایر سطوح» تقریباً همیشه کمتر از حداقلبگیرها رشد کردهاند. این یعنی فاصلهٔ مزدی کارگر باسابقه و کارگر تازهکار سال به سال کمتر شده؛ موضوعی که در محاسبهٔ مزد کارگران بالاتر از حداقل باید حواستان به آن باشد.
سایر سطوح مزدی یعنی چه و چطور حساب میشود؟
هر بخشنامه دو دستور دارد. یکی برای حداقلبگیرها که رقم مشخص میدهد؛ یکی برای بقیه که بهجای رقم، فرمول میدهد: مزد سال قبلِ خود کارگر ضرب در درصد افزایش، بهاضافهٔ یک مبلغ ثابت روزانه.
تصور کنید کارگری در ۱۴۰۴ روزی ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال میگرفته. مزد ۱۴۰۵ او میشود: ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ ضرب در ۱٫۴۵، بهاضافهٔ ۵۱۹٬۵۴۹؛ یعنی ۶٬۳۱۹٬۵۴۹ ریال. برای همین است که در جدول بالا برای «سایر سطوح» یک عدد ثابت نمیبینید؛ چون عدد نهایی برای هر کارگر فرق میکند. اگر با فرمول راحت نیستید، محاسبهٔ حقوق پیشرفته همین کار را برایتان انجام میدهد.
چند تلهٔ رایج در استفاده از ارقام سالهای قبل
اینجا همان جایی است که بیشتر اشتباهها اتفاق میافتد. حواستان به این چهار مورد باشد:
۱. حق مسکن ۱۳۹۵ و ۱۳۹۹ وسط سال عوض شده. در ۱۳۹۵ تا شهریور ۲۰۰ هزار ریال بوده و از مهر ۴۰۰ هزار ریال. در ۱۳۹۹ سه ماه اول یک میلیون ریال بوده و از تیر سه میلیون ریال. اگر معوقات این دو سال را حساب میکنید، ماه را هم در نظر بگیرید.
۲. حق مسکن ۱۴۰۱ دو بار تصویب شد. هیئت وزیران اول ۵٫۵ میلیون ریال تصویب کرد و در خرداد ۱۴۰۱ آن را به ۶٫۵ میلیون ریال اصلاح کرد، با اجرا از فروردین. رقم درست همان ۶٫۵ میلیون ریال است.
۳. سال ۱۴۰۰ استثناست. آن سال حداقل مزد ۳۹ درصد رشد کرد ولی سایر سطوح فقط ۲۶ درصد. اگر فرمول سایر سطوح را روی حداقل ۱۳۹۹ بگذارید، عددی کمتر از حداقل ۱۴۰۰ درمیآید؛ تبصرهٔ بند ۱ بخشنامه میگوید در این حالت باید به حداقل رسانده شود.
۴. حق تأهل را به سالهای قبل از ۱۴۰۳ تعمیم ندهید. بعضی نرمافزارها به اشتباه برای ۱۴۰۱ یا ۱۴۰۲ هم حق تأهل میزنند. چنین چیزی در مصوبات آن سالها نیست.
[جای این بخش یک نمونهٔ واقعی از پروندههای خودت بگذار؛ مثلاً پروندهٔ اختلاف کارگر و کارفرما که با یک رقم اشتباه حق مسکن، محاسبهٔ معوقات چند میلیون تومان جابهجا شد.]
این جدول را با چه چیزی کنار هم بگذارید؟
ارقام این جدول برای پرداختی درست است؛ اما کسورات و مالیات داستان جدایی دارد. سقف معافیت مالیات حقوق هر سال در قانون بودجهٔ همان سال تعیین میشود، نه در بخشنامهٔ وزارت کار. برای آن به معافیت مالیات حقوق سر بزنید.
برای محاسبهٔ عیدی و سنوات سالهای مختلف هم محاسبهٔ عیدی و سنوات ارقام همین جدول را پشت صحنه استفاده میکند؛ پس لازم نیست دستی ضرب و تقسیم کنید.
عاقلانهترین کار این است که هر وقت به رقم یک سال گذشته نیاز داشتید، بهجای جستجوی پراکنده در سایتهای خبری، همین جدول را باز کنید و ستون مورد نظرتان را کپی کنید. مبنای قانونی همهٔ ردیفها مادهٔ ۴۱ قانون کار و بخشنامهٔ سالانهٔ وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است.
