چاپ نهم کتاب قانون مالیات را قورت بده؛ در نسخه ۱۴۰۵ چه چیزهایی تغییر کرد؟

چاپ نهم کتاب «قانون مالیات را قورت بده» با سه تغییر اصلی منتشر شد: شرح ساده قانون جدید مالیات بر عایدی سرمایه (مواد ۴۶ تا ۵۱ الحاقی به قانون مالیات‌های مستقیم)، به‌روزرسانی همه معافیت‌ها و نصاب‌ها با اعداد سال ۱۴۰۵، و ده‌ها مثال عددی تازه برای ماده‌هایی که تا امروز مثال نداشتند.

اگر چاپ‌های قبلی را خوانده‌اید یا تازه می‌خواهید یادگیری قانون مالیات را شروع کنید، حتماً این سؤال برایتان پیش آمده که نسخه ۱۴۰۵ واقعاً چه فرقی کرده است. اول خیالتان را راحت کنم: ساختار آشنای کتاب دست نخورده — جدول‌های خلاصه ابتدای کتاب، شرح ماده‌به‌ماده با زبان ساده، بخشنامه‌های مهم انتهای هر ماده و واژگان ضروری آخر کتاب همه سر جایشان هستند. چیزی که عوض شده، خودِ قانون است و کتاب هم پابه‌پای آن جلو آمده.

مهم‌ترین تغییر چاپ نهم چیست؟

تا چاپ هشتم، بحث مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی فقط یک «طرح» بود که به‌عنوان ضمیمه در انتهای کتاب آمده بود. طرح، یعنی هنوز قانون نشده و تکلیفی برای کسی نمی‌سازد. اما در تابستان ۱۴۰۴ ورق برگشت: مجلس در ۸ تیر ۱۴۰۴ آن را تصویب کرد، شورای نگهبان هم در ۳۱ تیر ۱۴۰۴ تأییدش کرد و شد «قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی» — همان که بین مردم به قانون مالیات بر عایدی سرمایه معروف شده است.

این قانون شش ماده جدید (۴۶ تا ۵۱) به قانون مالیات‌های مستقیم اضافه کرده و چاپ نهم همه این مواد را با شرح ساده و مثال توضیح داده است:

ماده	موضوع
ماده ۴۶	کدام دارایی‌ها مشمول مالیات بر عایدی سرمایه هستند
ماده ۴۷	معافیت‌ها؛ از خانه و خودروی اصلی زندگی تا ارث و هدیه
ماده ۴۸	قیمت خرید، قیمت فروش و دوره تملک چطور محاسبه می‌شود
ماده ۴۹	نرخ مالیات و کسر اثر تورم از سود
ماده ۵۰	موعد پرداخت مالیات
ماده ۵۱	تکلیف معامله‌هایی که فسخ یا اقاله می‌شوند

در کنار این شش ماده، متن کامل قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی (۲۸ ماده) هم در انتهای کتاب آمده و ماده ۳ قانون مالیات‌های مستقیم که سال‌ها حذف شده بود، حالا با ۲۵ تعریف تازه (عایدی سرمایه، دوره تملک، رمزدارایی، حساب تجاری و...) دوباره به قانون برگشته است.

مالیات بر عایدی سرمایه یعنی چه و به چه کسانی مربوط می‌شود؟

عایدی سرمایه، یعنی سودی که از خرید و فروش یک دارایی به دست می‌آورید؛ نه از کار و کاسبی، بلکه صرفاً از بالا رفتن قیمت. طبق ماده ۴۶، پنج گروه دارایی مشمول این مالیات شده‌اند: املاک و حق واگذاری محل، خودروی سواری با پلاک شخصی، طلا و نقره و پلاتین و جواهرآلات، انواع ارز، و رمزارزها (به استثنای رمزریال).

نکته آرامش‌بخش ماجرا معافیت‌های ماده ۴۷ است: زندگی عادی مردم مشمول این مالیات نیست. یعنی چه؟ یعنی اگر تنها خانه مسکونی‌تان را بعد از بیش از ۲ سال بفروشید، یا تنها خودرویتان را بعد از بیش از ۱ سال، مالیاتی در کار نیست؛ سرپرست خانوار حتی اگر یک ملک مسکونی دیگر هم داشته باشد، باز معاف است. ارث، هدیه و وقف هم معاف‌اند.

اما برای خرید و فروش‌های کوتاه‌مدت، قانون سخت‌گیر است: نرخ پایه همان نرخ ماده ۱۳۱ است (۱۵ تا ۲۵ درصد از سود) و اگر دارایی را کمتر از یک سال نگه داشته باشید، نرخ به ۳۵ درصد می‌رسد (ماده ۴۹). تصور کنید امروز طلا بخرید و هفت ماه بعد با سود بفروشید؛ چون دوره تملک کمتر از یک سال است، سودتان مشمول نرخ ۳۵ درصد می‌شود. البته هر نفر یک معافیت پایه سالانه هم دارد (هم‌اندازه معافیت حقوق ماده ۸۴) و فقط سودِ بیشتر از آن مالیات می‌خورد.

حواستان باشد که اجرای این احکام به راه‌اندازی سامانه‌های موضوع قانون پایانه‌های فروشگاهی گره خورده است؛ ملک و خودرویی هم که قبل از راه‌اندازی این بستر خریده باشید، تا ۳ سال بعد از آن معاف است.

فصل اول باب سوم کتاب حالا با عنوان جدید «مالیات بر عایدی سرمایه اشخاص غیرتجاری و مالیات بر درآمد املاک» همه این‌ها را قدم‌به‌قدم و با مثال عددی توضیح می‌دهد.

کدام معافیت‌ها و اعداد با سال ۱۴۰۵ به‌روز شدند؟

هر سال با قانون بودجه، معافیت‌ها و نصاب‌ها عوض می‌شوند و کتابی که اعدادش قدیمی باشد، عملاً شما را به اشتباه می‌اندازد. در چاپ نهم همه اعداد و همه مثال‌های محاسباتی با ارقام ۱۴۰۵ بازنویسی شده‌اند. چند مورد از مهم‌ترین‌ها:

موضوع	سال ۱۴۰۴	سال ۱۴۰۵
معافیت سالانه حقوق (ماده ۸۴)	۲ میلیارد و ۸۸۰ میلیون ریال	۴ میلیارد و ۸۰۰ میلیون ریال
معافیت ماده ۵۷ (ویژه کسی که درآمد دیگری ندارد) و معافیت مشاغل (ماده ۱۰۱)	۲ میلیارد ریال	۲ میلیارد و ۸۰۰ میلیون ریال
سقف معافیت عیدی	۲۴۰ میلیون ریال	۴۰۰ میلیون ریال
پله‌های نرخ ماده ۱۳۱	تا ۲ / ۲ تا ۴ / بالای ۴ میلیارد ریال	تا ۴ / ۴ تا ۸ / بالای ۸ میلیارد ریال (دو برابر)
نصاب پرداخت بانکی هزینه‌ها (تبصره ۳ ماده ۱۴۷)	۲۰۰ میلیون ریال	۴۰۰ میلیون ریال
نصاب ممنوع‌الخروجی بدهکاران مالیاتی (ماده ۲۰۲)	۲۰ / ۸ / ۰٫۴ میلیارد ریال	۴۰ / ۱۶ / ۰٫۸ میلیارد ریال (دو برابر)
حق تمبر هر برگ چک	۲۰۰ ریال	۱۵ هزار ریال

غیر از این‌ها، آیین‌نامه جدید گروه‌بندی صاحبان مشاغل (موضوع ماده ۹۵، مصوب آبان ۱۴۰۴) هم جایگزین آیین‌نامه قدیمی سال ۱۳۹۴ شده است.

غیر از عایدی سرمایه، چه تغییرات دیگری در چاپ نهم هست؟

۱. تخفیف‌های جدید مالیات اجاره از قانون ساماندهی بازار زمین، مسکن و اجاره‌بها وارد کتاب شده: قرارداد اجاره مسکونی ۲ ساله ۷۰ درصد و ۳ ساله به بالا ۱۰۰ درصد تخفیف مالیاتی می‌گیرد (ذیل ماده ۵۳). در کنارش، ثبت قرارداد اجاره در سامانه هم تکلیف شده و جریمه‌های جدیدی برای ثبت نکردن پیش‌بینی شده است.

۲. ماده ۱۸۷ (گواهی انجام معامله دفاتر اسناد رسمی) حذف شده و شماره مواد فصل حق تمبر هم تغییر کرده است؛ مواد ۴۴ تا ۵۱ قدیم حالا شده‌اند مواد ۴۰ تا ۴۵. اگر جایی به شماره‌های قدیمی استناد کنید، دچار دردسر می‌شوید — کتاب همه ارجاع‌ها را با شماره‌گذاری جدید مرتب کرده است.

۳. دستورالعمل دادرسی مالیاتی با آخرین اصلاحات آمده؛ از جمله سامانه‌ای شدن ثبت اعتراض و تغییر قواعد وکالت نمایندگان هیئت‌های حل اختلاف.

۴. ده‌ها ماده‌ای که در چاپ‌های قبلی فقط متن خشک قانون بودند — مخصوصاً جریمه‌ها (مواد ۱۸۹ تا ۲۰۲) و وصول مالیات — حالا شرح ساده و مثال عددی دارند. یعنی به‌جای اینکه با خودتان کلنجار بروید که «این ماده یعنی چه»، یک مثال با عدد و رقم جلوی چشمتان است.

۵. متن چند ماده مهم دیگر هم مطابق آخرین اصلاحات به‌روز شده؛ از ماده ۲۳۲ (حریم اطلاعات مؤدی) تا ماده ۲۸۰ (سهم شهرداری‌ها و دهیاری‌ها از درآمد مالیاتی).

هدیه چاپ نهم چیست؟

خریداران کتاب یک اشتراک هدیه راوینکس دریافت می‌کنند؛ راوینکس دستیار هوش مصنوعی مالیاتی راوی‌حساب است که بر پایه آخرین قوانین و بخشنامه‌ها جواب می‌دهد. یعنی هر جای کتاب سؤالی برایتان پیش آمد، همان لحظه می‌توانید از راوینکس بپرسید. برای دیدن متن کامل بخشنامه‌های معرفی‌شده در پایان هر ماده هم کافی است بارکد همان ماده را اسکن کنید یا به صفحه بخشنامه‌های راوی‌حساب سر بزنید.

سؤالات پرتکرار

چاپ نهم کتاب قانون مالیات را قورت بده چه فرقی با چاپ هشتم دارد؟
سه تفاوت اصلی: شرح کامل قانون مالیات بر عایدی سرمایه (مواد ۴۶ تا ۵۱) که در چاپ هشتم فقط یک طرح ضمیمه بود، به‌روزرسانی همه معافیت‌ها و نصاب‌ها با اعداد ۱۴۰۵، و افزودن شرح و مثال عددی به ده‌ها ماده‌ای که قبلاً مثال نداشتند.

اگر چاپ هشتم را دارم، تهیه چاپ نهم لازم است؟
اگر با محاسبات روز سروکار دارید، بله؛ معافیت‌ها و نصاب‌های ۱۴۰۵ نسبت به ۱۴۰۴ تغییر جدی کرده‌اند (مثلاً معافیت حقوق از ۲٫۸۸ به ۴٫۸ میلیارد ریال رسیده) و قانون مالیات بر عایدی سرمایه هم فقط در چاپ نهم شرح داده شده است.

قانون مالیات بر عایدی سرمایه از چه زمانی اجرا می‌شود؟
این قانون در تیر ۱۴۰۴ تصویب و تأیید شده، اما اجرای احکام اصلی آن به راه‌اندازی سامانه‌های موضوع قانون پایانه‌های فروشگاهی گره خورده است هر چند که باید تا تاریخ ۸ اردیبهشت ۱۴۰۶ اجرایی شود. ملک و خودرویی که قبل از راه‌اندازی این بستر خریداری شده باشد هم تا ۳ سال پس از آن معاف است.

آیا خانه و خودروی شخصی مشمول مالیات بر عایدی سرمایه می‌شود؟
تنها ملک مسکونی با دوره تملک بیش از ۲ سال و تنها خودروی سواری با دوره تملک بیش از ۱ سال معاف است و سرپرست خانوار حتی با یک ملک مسکونی دیگر هم معاف می‌ماند (ماده ۴۷). این مالیات بیشتر سراغ خرید و فروش‌های مکرر و کوتاه‌مدت می‌رود، نه زندگی عادی مردم.