محاسبه
ارزش فعلی و نرخ بازده (NPV و IRR)

NPV و IRR چه کاربردی دارند؟

وقتی می‌خواهید تصمیم بگیرید در یک طرح سرمایه‌گذاری کنید یا نه، باید پولی را که امروز می‌پردازید با پولی که در سال‌های آینده به دست می‌آورید مقایسه کنید. چون پول آینده به‌خاطر تورم و فرصت‌های دیگر کم‌ارزش‌تر از پول امروز است، این مقایسه مستقیم ممکن نیست. ارزش فعلی خالص (NPV) و نرخ بازده داخلی (IRR) دو معیار استاندارد برای همین مقایسه هستند.

ارزش فعلی خالص (NPV) چیست؟

NPV یعنی ارزش امروز همه جریان‌های نقدی آینده طرح، منهای سرمایه اولیه. برای به دست آوردن ارزش امروز، جریان نقدی هر سال با نرخ تنزیل به زمان حال برگردانده می‌شود؛ یعنی جریان نقدی سال اول بر (یک به‌علاوه نرخ تنزیل) تقسیم می‌شود، سال دوم بر توان دوم آن و به همین ترتیب.

اگر NPV مثبت باشد، طرح بیش از حداقل بازده مورد انتظار شما ارزش می‌سازد و از نظر اقتصادی توجیه دارد. اگر منفی باشد، بهتر است پول در گزینه‌ای با همان بازده مورد انتظار گذاشته شود.

نرخ بازده داخلی (IRR) چیست؟

IRR نرخی است که در آن NPV طرح دقیقاً صفر می‌شود؛ یعنی بازده واقعی سالانه‌ای که طرح روی سرمایه شما ایجاد می‌کند. اگر IRR از نرخ تنزیل (حداقل بازده مورد انتظار) بیشتر باشد، طرح جذاب است.

نرخ تنزیل را چه عددی بگذارم؟

نرخ تنزیل همان حداقل بازدهی است که از سرمایه انتظار دارید. معمولاً نرخ سود سپرده بلندمدت، نرخ تورم یا بازده بهترین گزینه جایگزین شما مبنا قرار می‌گیرد. نرخ بالاتر، NPV را کمتر می‌کند؛ پس با چند نرخ مختلف امتحان کنید تا حساسیت طرح را ببینید.

یک مثال عددی

تصور کنید سرمایه اولیه طرح ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است، نرخ تنزیل ۲۰ درصد و طرح در هر یک از ۴ سال آینده ۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال جریان نقدی خالص دارد. ارزش فعلی خالص ۲۹۴٬۳۶۷٬۲۸۴ ریال و نرخ بازده داخلی حدود ۳۴٫۹ درصد می‌شود. چون NPV مثبت و IRR بیشتر از ۲۰ درصد است، طرح توجیه اقتصادی دارد.

نکته‌های مهم

این ابزار تا ۶ سال جریان نقدی می‌گیرد. اگر طرح کوتاه‌تر است، سال‌های بعد را خالی بگذارید. جریان نقدی خالص یعنی درآمد نقدی منهای هزینه‌های نقدی همان سال، نه سود حسابداری؛ استهلاک که پرداخت نقدی نیست در آن کم نمی‌شود.

برای بررسی سودآوری عملیاتی یک محصول، ماشین‌حساب نقطه سربه‌سر را هم ببینید.