بخشنامه شماره 91/186342 مورخ ۱۳۹۱/۰۷/۱۷; ابلاغ دستورالعمل حسابداری عقد استصناع و دستورالعمل حسابداری عقد خرید دین

شماره: 91/186342
تاریخ: ۱۳۹۱/۰۷/۱۷
 

موضوع: جهت اطلاع مدیران عامل محترم کلیه بانکهای دولتی به استثناء بانکهای قرض الحسنه مهر ایران و رسالت غیر دولتی شرکت دولتی پست بانک و مؤسسه اعتباری توسعه ارسال گردید.
با سلام و احترام؛
همان گونه که مستحضرند؛ «دستورالعمل اجرایی عقد استصناع» و «دستورالعمل اجرایی عقد خرید دین در یک هزار و یک صد و بیست و هشتمین جلسه مورخ ۱۳۹۰٫۵٫۲۵ شورای محترم پول و اعتبار به تصویب رسید و طی بخشنامه شماره ۹۰٫۱۴۱۶۹۶ مورخ ۱۳۹۰٫۶٫۲۰ به شبکه بانکی کشور ابلاغ گردید. لذا به منظور ایجاد وحدت رویه در خصوص انجام عملیات حسابداری مربوط به اعطای تسهیلات در قالب عقود مذکور در شبکه بانکی کشور و در راستای اعمال صحیح تسهیلات اعطایی یاد شده در حسابها و دفاتر مالی بانکها و مؤسسات اعتباری دستور العمل حسابداری عقد استصناع» و «دستورالعمل حسابداری عقد خرید دین تهیه و در دوازدهمین جلسه مورخ ۱۳۹۱٫۶٫۲۶ کمیسیون مقررات و نظارت مؤسسات اعتباری بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مصوب گردید که به پیوست ایفاد می گردد.
مزید استحضار خاطر نشان میگردد سرفصل حسابهای دفتر کل جدید مورد نیاز برای انجام عملیات حسابداری تسهیلات اعطایی در قالب عقود فوق الذکر، پیش تر طی بخشنامه های شماره ۹۱٫۱۴۱۶۳۰ و ۹۱٫۱۴۱۰۳۳ مورخ ۱۳۹۱٫۵٫۲۸ اداره نظارت بر موقعیت مالی بانکها و مؤسسات اعتباری این بانک ابلاغ گردیده است.
خواهشمند است دستور فرمائید مراتب به قید تسریع به کلیه واحدهای ذی ربط ابلاغ و بر حسن اجرای آن نظارت گردد.

مدیریت کل مقررات مجوزهای بانکی و مبارزه با پولشویی
اداره مطالعات و مقررات بانکی
امیرحسین امین آزاد   مرتضی ستاک

 

  بسمه تعالی

«دستورالعمل حسابداری عقد استصناع»

به منظور ایجاد وحدت رویه در شبکه بانکی کشور عملیات حسابداری مربوط به اعطای تسهیلات در قالب عقد استصناع به شرح ذیل ارایه می گردد:
الف- ثبت های حسابداری زمان انعقاد قرارداد استصناع اول:
1- پس از انعقاد قرارداد استصناع اول بین مشتری و بانک قرارداد مذکور در حساب انتظامی قراردادها به مبلغ یک ریال به شرح ذیل ثبت می گردد:
 
2- مبلغ پیش دریافت مأخوذه از مشتری به شرح ذیل در حساب ها ثبت میشود:
   
3- هم زمان با انعقاد قرارداد استصناع اول و پس از اخذ پیش دریافت از مشتری تعهدات بانک به منظور تهیه اموال موضوع قرارداد به شرح ذیل در حسابها ثبت می شود:
 
 
ب - ثبتهای حسابداری وثایق مأخوذه از مشتری:
4- پس از اخذ وثایق از مشتری چنان چه وثایق مزبور از نوع اموال منقول و یا غیر منقول باشد به مبلغ ترهین اگر از نوع اشیاء قیمتی باشد به ارزش کارشناسی اشیاء مزبور و در صورتی که از نوع اوراق بهادار تضمینی باشد، به مبلغ تعهد شده به شرح ذیل در حساب ها ثبت می شود:
 
5- تعداد برگهای اوراق بهادار و قطعه های اشیاء تضمینی به ازای هر برگ و یا قطعه یک ریال به شرح ذیل در حساب ها ثبت می شود:
 
 
ج- ثبت های حسابداری زمان انعقاد قرارداد استصناع دوم:
6- پس از انعقاد قرارداد استصناع دوم بین بانک و سازنده قرارداد مذکور در حساب انتظامی قراردادها به مبلغ یک ریال به شرح ذیل ثبت می گردد:
 
7- در صورتی که مبلغی تحت عنوان پیش پرداخت به سازنده پرداخت گردد مبلغ مذکور به شرح ذیل در حساب ها ثبت می شود:
 
  9- هم زمان با انعقاد قرارداد تعهدات سازنده بابت ساخت و تحویل اموال موضوع قرارداد به شرح ذیل در حسابها ثبت می شود:
 
د- ثبتهای حسابداری وثایق مأخوذه از سازنده:
۱۰ - پس از اخذ و تایق از سازنده چنان چه و تایق مزبور از نوع اموال منقول و یا غیر منقول باشد به مبلغ ترهین اگر از نوع اشیاء قیمتی باشد به ارزش کارشناسی اشیاء مزبور و در صورتی که از نوع اوراق بهادار تضمینی باشد به مبلغ تعهد شده به شرح ذیل در حساب ها ثبت می شود:
 
۱۱- تعداد برگهای اوراق بهادار و قطعه های اشیاء تضمینی به ازای هر برگ و یا قطعه یک ریال به شرح ذیل در حسابها ثبت می شود:
   
ه- ثبت حسابداری پرداخت وجوه اموال به سازنده:
۱۲- هم زمان با اولین پرداخت به سازنده توسط مؤسسه اعتباری پس از شروع قرارداد مبلغ پیش پرداخت به شرح ثبت ذیل در حساب اموال در جریان ساخت استصناع، منظور می شود:
    
۱۳ - تمامی مبالغ پرداختی به سازنده پس از شروع قرارداد استصناع دوم به شرح زیر در حسابها ثبت میشود:
    
۱۴- هم زمان با پرداخت وجه به سازنده تعهدات بانک به شرح ثبت زیر برگشت داده میشود:
 
و- ثبتهای حسابداری شناسایی سود تسهیلات اعطایی استصناع دوم:
۱۵- چنان چه دوره ساخت اموال طی یک دوره مالی شروع و در همان دوره خاتمه یافته باشد درآمد مربوط شناسایی و به شرح ذیل در حسابها ثبت می شود:
 
توضیح: در صورتی که طبق مفاد قرارداد استصناع اول شرایط تحویل اموال به مشتری اقساطی باشد ثبت حسابداری فوق باید به میزان ما به التفاوت قیمت نقدی اموال مزبور و مبلغ قرارداد استصناع دوم در دفاتر اعمال گردد.
۱۶ در صورتی که زمان خاتمه قرارداد استصناع دوم به گونه ای باشد که بخشی از آن مربوط به یک دوره و بخشی دیگر مربوط به دوره دوره های آینده باشد بر مبنای فرض تعهدی در پایان هر سال یا پایان دوره ای که تهیه صورت های مالی مورد نظر است و یا پایان دوره ساخت اموال درآمد مربوط به آن دوره باید شناسایی شود. درآمد یاد شده متناسب با سهم وجوه پرداختی مؤسسه اعتباری در دوره مذکور از کل مبلغ قرارداد استصناع دوم و بر مبنای ما به التفاوت مبلغ قراردادهای استصناع اول و دوم محاسبه و به شرح زیر در حساب ها ثبت می شود:
 
ز- ثبت حسابداری زمان خاتمه قرارداد استصناع دوم و تحویل اموال توسط سازنده:
۱۷- پس از خاتمه قرارداد استصناع دوم و تحویل اموال توسط سازنده بابت ایفای تعهدات وی ثبت حسابداری زیر انجام می شود:
   
18- پس از تسویه کامل قرارداد استصناع دوم قرارداد مزبور به شرح ذیل از حسابهای انتظامی برگشت میشود:
 
  
19- پس از استرداد وثایق مأخوذه حسابهای انتظامی مربوط به وثایق مأخوذه به شرح ذیل از حساب ها برگشت می شود:
   
20- هم زمان با تسویه تسهیلات استصناع دوم با سازنده و نیز اعطای تسهیلات استصناع اول به مشتری ابتدا تعهدات بانک به شرح ثبت ذیل برگشت داده میشود سپس با توجه به شرایط تحویل اموال مورد نظر به مشتری ثبت های حسابداری مذکور در بندهای «الف» و «ب» انجام می شود:
 
الف) در صورتی که طبق مفاد قرارداد استصناع اول شرایط تحویل اموال به مشتری نقدی باشد:
 
ب) در صورتی که طبق مفاد قرارداد استصناع اول شرایط تحویل اموال به مشتری اقساطی باشد:
 
 
ح- ثبتهای حسابداری شناسایی وجه التزام عدم ایفای تعهدات سازنده:
۲۱- در صورتی که سازنده به هر نحوی به تعهدات خود بر اساس مفاد قرارداد استصناع دوم عمل ننماید در پایان سال یا در مقاطعی که تهیه صورتهای مالی مورد نظر است هر کدام که مقدم باشد وجه التزام از تاریخ سررسید قرارداد یا تاریخ آخرین محاسبه وجه التزام مزبور تا تاریخ پایان سال یا مقطع تهیه صورتهای مالی محاسبه و به شرح زیر در حسابها ثبت خواهد شد:
 

ط- ثبتهای حسابداری عدم انجام تعهد و یا تأخیر در ایفای آن توسط بانک نسبت به مشتری:
22- بر اساس ماده (۱۰) دستورالعمل اجرایی عقد استصناع بانک موظف است در صورت عدم انجام تعهد و یا تأخیر در ایفای تعهد مطابق با قرارداد استصناع اول خسارتهای احتمالی را مطابق با شرایط قرارداد جبران نماید. لذا در پایان سال یا در مقاطعی که تهیه صورتهای مالی مورد نظر است هر کدام که مقدم باشد از تاریخ تعهد بانک یا تاریخ آخرین محاسبه خسارت مزبور تا تاریخ پایان سال یا مقطع تهیه صورتهای مالی محاسبه و بشرح زیر در حسابها ثبت خواهد شد:
   
ی- ثبت های حسابداری بازپرداخت تسهیلات استصناع اول:
۲۳- وصول اقساط مربوط به تسهیلات استصناع اول در سررسید هر قسط به شرح ذیل در حسابها ثبت میشود:
   
۲۴- شناسایی درآمد در سررسید هر قسط به شرح ذیل در حساب ها ثبت میشود:
 
ک - ثبت حسابداری شناسایی سود تسهیلات اعطایی استصناع اول در صورت عدم بازپرداخت در سررسید:
۲۵- چنان چه تسهیلات اعطایی استصناع اول در سررسید مقرر بازپرداخت نگردد در سررسید هر قسط درآمد مربوط شناسایی و به شرح ذیل در حساب ها ثبت می شود:
 
ل- ثبت های حسابداری تعدیل حساب سود سالهای آینده تسهیلات استصناع اول در پایان دوره مالی:
۲۶- در صورتی که زمان سررسید اقساط تسهیلات استصناع اول به گونه ای باشد که بخشی از سود آن مربوط به یک دوره (سال «الف») و بخشی دیگر مربوط به آینده سال «ب» باشد در این صورت ثبت زیر در پایان سال «الف» و یا پایان دوره ای که تهیه صورتهای مالی مورد نظر است صورت می پذیرد:
 
۲۷- در زمان سررسید که در سال آینده سال (ب) خواهد بود دو حالت محتمل است:
۲۷-۱ حالت اول: در صورت وصول اقساط تسهیلات در سررسید علاوه بر ثبت حسابداری وصول قسط به شرح ثبت ردیف ۲۳ ثبت حسابداری زیر نیز انجام میشود:
 
۲۷-۲- حالت دوم: در صورت عدم وصول اقساط تسهیلات در سررسید صرفا ثبت حسابداری زیر انجام میشود:
   
م- ثبت های حسابداری شناسایی وجه التزام تأخیر تأدیه دین تسهیلات استصناع اول:
۲۸- چنان چه اقساط تسهیلات استصناع اول در سررسید وصول نشوند در پایان سال یا در مقاطعی که تهیه صورتهای مالی مورد نظر است هر کدام که مقدم باشد از تاریخ سررسید اقساط یا تاریخ آخرین محاسبه وجه التزام تأخیر تأدیه دین تا تاریخ پایان سال یا مقطع تهیه صورتهای مالی مشروط به این که تسهیلات هنوز به طبقه سررسید گذشته منتقل نشده باشند وجه التزام تأخیر تأدیه دین متعلقه محاسبه و بشرح زیر در حساب ها ثبت خواهد شد:
 
توضیح: در صورتی که طبق مفاد قرارداد استصناع اول شرایط تحویل اموال به مشتری اقساطی باشد مؤسسه اعتباری موظف است در صورت عدم تحقق معیارهای ذکر شده در بند ج بخشنامه شماره مب ۷۷۲ مورخ ۱۳۸۴٫۴٫۲۷ شناسایی درآمد تسهیلات استصناع اول اعم از سود و وجه التزام متعلقه را به روش تعهدی متوقف نموده و ثبت حسابداری زیر را برای تعدیل حساب سود سالهای آینده تسهیلات در دفاتر خود اعمال نماید:
 
ن- ثبت های حسابداری بازپرداخت تسهیلات استصناع اول پس از سررسید و قبل از انتقال به طبقات غیر جاری:
۲۹- در صورتی که اقساط مربوط به تسهیلات استصناع اول پس از سررسید و قبل از انتقال تسهیلات مذکور به طبقات غیر جاری وصول گردد ثبت حسابداری زیر انجام میشود:
   
س- ثبت های حسابداری زمان تسویه قرارداد استصناع اول:
۳۰- پس از تسویه کامل قرارداد استصناع اول قرارداد مزبور به شرح ذیل از حسابهای انتظامی برگشت میشود:
 
۳۱ پس از استرداد وثایق مأخوذه حسابهای انتظامی مربوط به وثایق مأخوذه به شرح ذیل از حسابها برگشت می شود:
   
دستور العمل حسابداری عقد استصناع در دوازدهمین جلسه مورخ ۱۳۹۱٫۶٫۲۶ کمیسیون مقررات و نظارت مؤسسات اعتباری به تصویب رسید. عملیات حسابداری مربوط به اعطای تسهیلات در قالب عقد خرید دین جهت تأمین نیازهای مالی تمامی بخشهای اقتصادی به شرح ذیل میباشد:
الف- ثبت های حسابداری زمان انعقاد قرارداد خرید دین:
1- پس از انعقاد قرارداد خرید دین قرارداد مذکور در حساب انتظامی قراردادها به مبلغ یک ریال به شرح ذیل ثبت می گردد:
 
ب- ثبت های حسابداری وثایق:
2- در صورت اخذ وثایق از داین چنان چه وثایق مزبور از نوع اموال منقول و یا غیر منقول باشد به مبلغ ترهین اگر از نوع اشیاء قیمتی باشد به ارزش کارشناسی اشیاء مزبور و در صورتی که از نوع اوراق بهادار تضمینی باشد، به مبلغ تعهد شده به شرح ذیل در حساب ها ثبت میشود:
 
3- تعداد برگهای اوراق بهادار تضمینی و قطعه های اشیاء امانتی به ازای هر برگ و یا قطعه یک ریال به شرح ذیل در حسابها ثبت میشود:
 
ج- ثبت های حسابداری خرید اسناد و اوراق تجاری:
4- مبلغ پرداختی توسط بانک به داین بابت خرید اسناد و اوراق تجاری به شرح ذیل در حساب ها ثبت میشود:
 
5- تعداد برگهای اسناد و اوراق تجاری خریداری شده به ازای هر برگ یک ریال به شرح ذیل در حسابها ثبت می شود:
 
د- ثبت های حسابداری در سررسید اسناد و اوراق تجاری:
6- وصول وجه اسناد و اوراق تجاری در سررسید به شرح زیر در حساب ها ثبت می گردد:
 
7- هم زمان با ثبت وصول وجه اسناد شناسایی درآمد تسهیلات نیز به شرح ذیل در حسابها ثبت می گردد:
   
8- هم زمان با ثبت وصول وجه اسناد حسابهای انتظامی مربوط به اسناد و اوراق تجاری خریداری شده به شرح ذیل از حسابها برگشت میشود:
 توضیح: در صورتی که وجه اسناد و اوراق مزبور در سررسید از مدیون وصول نگردد حساب تسهیلات اعطایی خرید دین همانند سایر تسهیلات اعطایی مشمول دستورالعمل طبقه بندی داراییهای مؤسسات اعتباری می گردد. مؤکدا یادآور می گردد ثبت انتظامی موضوع بند (۵) صرفا در صورت وصول وجه استاد برگشت داده میشود در غیر این صورت در دفاتر باقی می ماند.

ه- ثبت های حسابداری تعدیل حساب سود سالهای آینده تسهیلات در پایان دوره مالی:
۹- در صورتی که زمان سررسید (تسویه) قرارداد به گونه ای باشد که بخشی از سود آن مربوط به یک دوره سال «الف») و بخشی دیگر مربوط به آینده سال ب» باشد در این صورت ثبت زیر در پایان سال «الف» و یا پایان دوره ای که تهیه صورتهای مالی مورد نظر است صورت می پذیرد:
 
۱۰- در زمان سررسید که در سال آینده سال (ب) خواهد بود دو حالت محتمل است:
۱۰-۱- حالت اول: در صورتی که تسهیلات در سررسید تسویه (وصول) شوند علاوه بر ثبت حسابداری وصول تسهیلات خرید دین به شرح ثبت ردیف (۶) ثبت حسابداری زیر نیز انجام میشود:
 
 ۱۰-۲- حالت دوم: تسهیلات در سررسید تسویه (وصول) نشوند:
 
و- ثبت های حسابداری باز خرید اسناد و اوراق تجاری:
۱۱- در صورت باز خرید اسناد و اوراق تجاری توسط مشتری یا بانک مرکزی موضوع مواد (۸) و (۹) دستور العمل اجرایی عقد خرید دین سود حاصل از نگهداری اسناد و اوراق تجاری و همچنین باز خرید اسناد و اوراق مزبور به شرح زیر در حساب ها ثبت میشود:
     
توضیح: علاوه بر ثبتهای حسابداری فوق ثبتهای موضوع بخش «ز» نیز باید اعمال گردد.

ز- ثبت های حسابداری زمان تسویه قرارداد خرید دین:
۱۲- پس از تسویه کامل قرارداد خرید دین قرارداد مزبور به شرح ذیل از حسابهای انتظامی برگشت می شود:
 
13- پس از استرداد وثایق مأخوذه حسابهای انتظامی مربوط به وثایق مأخوذه به شرح ذیل از حساب ها برگشت می شود:
   
دستور العمل حسابداری عقد خرید دین در دوازدهمین جلسه مورخ ۱۳۹۱٫۶٫۲۶ کمیسیون مقررات و نظارت مؤسسات اعتباری به تصویب رسید.: