تاریخ: ۱۳۹۸/۰۶/۲۶
شماره: ۱۰۰/۸۲۹۰۲/۹۰۰۰
موضوع: دستورالعمل تشکیل پرونده شخصیت متهم
جناب آقای اکبرپور رئیس محترم هیأت مدیره و مدیرعامل روزنامه رسمی کشور تصویر بخشنامه شماره ۱۰۰/۸۲۹۰۲/۱۹۰۰۰ مورخ ۱۳۹۸/۶/۲۶ ریاست محترم قوه قضائیه در خصوص «تشکیل پرونده شخصیت متهم» جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ایفاد میگردد.
مدیرکل دبیرخانه قوه قضاییه - محسن محدث
تاریخ: 1398/6/26
شماره: ۱۰۰/۸۲۹۰۲/۹۰۰۰
دستورالعمل تشکیل پرونده شخصیت متهم با عنایت به مواد ۲۰۳ و ۲۸۶ قانون آیین دادرسی کیفری و نظر به اهمیت شناخت ابعاد شخصیتی و وضعیت فردی، خانوادگی و اجتماعی متهمان به ویژه اطفال و نوجوانان و کاربرد اطلاعات شخصیتی آنان در فرایند رسیدگی قضایی اعم از تحقیقات مقدماتی دادرسی صدور و اجرای حکم و تأثیر آن بر اتخاذ تصمیمات قضایی و اجرای عدالت کیفری، "دستورالعمل تشکیل پرونده شخصیت متهم" به شرح مواد آتی است:
ماده ۱- معانی اصطلاحات و واژههای به کار رفته در این دستورالعمل به شرح زیر است:
الف قانون آیین دادرسی کیفری: قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ با اصلاحات و الحاقات بعدی؛
ب- قانون مجازات اسلامی: قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲؛
پ- پرونده شخصیت: پروندهای مشتمل بر اطلاعات شخصی متهم از قبیل سوابق فردی، خانوادگی، اجتماعی، تحصیلی و وضعیت شغلی، اقتصادی پزشکی و روانپزشکی و همچنین سوابق کیفری است که براساس مواد ۲۰۳ و ۲۸۶ قانون آیین دادرسی کیفری و ضوابط این دستورالعمل به منظور استفاده در اتخاذ تصمیم مناسب قضایی در کنار پرونده قضایی تشکیل میشود؛
ت- گزارش مددکار اجتماعی قسمتی از پرونده شخصیت است که شامل اطلاعات مربوط به مشخصات فردی وضعیت و سوابق خانوادگی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی متهم میباشد؛
ث- گزارش پزشکی و روانپزشکی: قسمتی از پرونده شخصیت است که شامل اطلاعات مربوط به سوابق و نتایج معاینات و بررسیهای پزشکی و روانپزشکی متهم میباشد.
ج- پرسشنامهها: پرسشنامههایی که ضمیمه این دستورالعمل است.
چ- سامانه: بستری است که بر روی شبکه الکترونیکی داخلی سمپ استقرار دارد و اطلاعات مربوط به سوابق خانوادگی، اجتماعی، اقتصادی، روحی و روانی متهمان توسط مقامات ذیصلاح در آن مبادله میشود.
ماده ۲- تشکیل پرونده شخصیت در مورد متهمان زیر با رعایت ضوابط این دستورالعمل الزامی است:
الف- متهمان به ارتکاب جرایم دارای مجازات قانونی سلب حیات قطع عضو و حبس ابد؛
ب- متهمان به ارتکاب جرایم تعزیری درجه چهار و بالاتر؛
پ- متهمان به ارتکاب جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی با میزان ثلث دیه کامل مجنی علیه یا بیش از آن؛
ت- اطفال و نوجوانان متهم به ارتکاب جرایم تعزیری درجه شش و بالاتر؛
ماده ۳- در اجرای ماده ۴۸۶ قانون آیین دادرسی کیفری در حوزه قضایی هر شهرستان واحد مددکاری اجتماعی زیر نظر رئیس حوزه قضایی تشکیل میشود.
تبصره- در دادگاه عمومی بخش تشکیل پرونده شخصیت به عهده مددکار کارکنان و یا کارشناسانی است که رییس حوزه قضایی این وظیفه را به آنان محول میکند.
ماده ۴- پرونده شخصیت در مرحله تحقیقات مقدماتی حسب مورد به دستور بازپرس یا دیگر مقامات قضایی که تحقیقات مقدماتی را انجام میدهند تشکیل میشود.
ماده ۵- پرونده شخصیت در مورد متهمانی تشکیل میشود که برابر ماده ۱۹۵ قانون آیین دادرسی کیفری اتهام به آنان تفهیم شده و دلایل کافی برای توجه اتهام به آنان وجود داشته باشد.
ماده ۶- پرونده شخصیت متناسب با نوع اتهام برای متهمان به ارتکاب جرایم دارای مجازات قانونی سلب حیات قطع عضو و حبس ابد و یا مجازات تعزیری درجه ۱ و ۲ به صورت تفصیلی به تفکیک بزرگسالان اطفال و نوجوانان و برای سایر متهمان به صورت اجمالی به شرح پرسشنامههای پیوست تشکیل میشود.
تبصره- هرگونه اصلاح یا تغییر در پرسشنامهها با پیشنهاد معاونت راهبردی پس از کسب نظر مراجع ذیربط و تصویب معاون اول قوه قضاییه خواهد بود.
ماده ۷- واحد مددکاری اجتماعی مکلف است پس از وصول دستور مقام قضایی نسبت به تشکیل پرونده شخصیت در سامانه اقدام کند و حداکثر ظرف بیست روز و در پروندههای زندانی دار حداکثر ظرف ده روز مراتب را به بازپرس یا دیگر مقامات قضایی مربوط اعلام کند.
تبصره ۱- در جرایمی که مستقیما در دادگاه مطرح میشود پرونده شخصیت به دستور قاضی دادگاه توسط واحد مددکاری اجتماعی محل استقرار همان دادگاه تشکیل میگردد در صورت عدم تشکیل واحد فوق واحد مددکاری اجتماعی مستقر در دادسرا حسب دستور دادگاه نسبت به تشکیل پرونده شخصیت اقدام میکند.
تبصره ۲- پرونده شخصیت باید حسب مورد در دادسرا پیش از صدور قرار جلب به دادرسی و در دادگاه پیش از پایان تحقیقات مقدماتی تکمیل شود عدم تکمیل پرونده شخصیت در مواعد مذکور، مانع ادامه اقدامات قضایی نیست.
تبصره ۳- در صورتی که متهم در زندان یا دیگر مؤسسات کیفری نگهداری شود امکان دسترسی واحد مددکاری اجتماعی به اطلاعات مربوط به شخصیت وی از طریق سامانه فراهم میشود.
ماده ۸- مصاحبه با متهم و معاینه وی برای تشکیل پرونده شخصیت در واحد مددکاری مربوط و پزشکی قانونی انجام میشود. در صورت ضرورت مصاحبه و یا معاینه در محل دیگری از قبیل زندان و یا کانون اصلاح و تربیت نیز بلامانع است.
ماده ۹- وظایف واحد مددکاری اجتماعی در خصوص تشکیل و تکمیل پرونده شخصیت به ترتیب زیر است:
الف- مصاحبه با متهم و درج اطلاعات لازم در پرسشنامهها؛
ب- انجام استعلامهای ضروری در مورد وضعیت مادی خانوادگی و اجتماعی متهم؛
پ- معرفی متهم به پزشک معتمد مورد تأیید پزشکی قانونی به منظور انجام معاینات آزمایشهای پزشکی، روانپزشکی، مصاحبه و در صورت لزوم انجام آزمونهای روانشناختی و اخذ پاسخ، طبق ضوابط و مقررات تعیین شده از سوی سازمان پزشکی قانونی کشور؛
ت- تحقیق محلی پس از موافقت مقامات قضایی مسئول تحقیقات مقدماتی در صورتی که انجام این امر برای شناسایی سوابق و وضعیت اجتماعی متهم ضروری باشد، با رعایت مقررات مربوط؛
ث- تنظیم نهایی گزارش پرونده شخصیت و درج آن در سامانه؛
ماده ۱۰- گزارش مددکار اجتماعی باید با رعایت امانت بیطرفی حفظ حریم خصوصی و به طور شفاف و روشن تهیه شود.
ماده ۱۱- در صورتی که به نظر مقام قضایی اطلاعات پرونده ناقص باشد یا در فرایند رسیدگی تکمیل آن ضروری باشد واحد مددکاری اجتماعی مکلف است ظرف مهلت تعیین شده توسط مقام قضایی مطابق دستور نسبت به تکمیل اطلاعات مورد نیاز اقدام کند.
ماده ۱۲- برای هر متهم موضوع این دستورالعمل یک پرونده شخصیت تشکیل میشود و در صورت وجود پرونده شخصیت اطلاعات تکمیلی به سوابق موجود افزوده خواهد شد.
ماده ۱۳- سازمان پزشکی قانونی کشور مکلف است ضوابط و نحوه ارجاع متهمان به پزشک مورد تأیید خود را برای اظهارنظر و تکمیل پرونده شخصیت به واحدهای قضایی اعلام نماید. پزشک معتمد در صورت ارجاع مکلف است نسبت به تهیه گزارش پزشکی و روانپزشکی بر اساس ضوابط دستورالعمل اقدام کند.
تبصره ۱- پزشک معتمد در صورت ضرورت حسب مورد مشاوره های تخصصی روانپزشکی و آزمونهای روانشناختی یا اقدامات پاراکلینیکی لازم را درخواست مینماید یا لزوم انجام آن را در گزارش خود قید میکند.
تبصره ۲- پزشک معتمد هیچگونه مسئولیت درمانی در مورد متهمان بیمار ندارد، ولی میتواند وجود بیماری مسری صعبالعلاج موانع جسمی برای اجرای مجازات احتمالی حبس با شلاق و توصیههای لازم درمانی و بهداشتی را اعلام نماید تا مورد توجه قضات ضابطان با مسئولان زندانها و مؤسسات کیفری قرار گیرد.
ماده ۱۴- قضات در مراحل مختلف تحقیق دادرسی و اجرا به خصوص در موارد زیر با استناد به پرونده شخصیت اتخاذ تصمیم مینمایند:
الف- قرارهایی مانند ترک تعقیب، تعلیق، تعقیب، بایگانی کردن پرونده و ارجاع به میانجیگری که تحقیقات با صدور آنها متوقف میشود؛
ب- قرارهای تأمین کیفری و نظارت قضایی که مطابق ماده ۲۵۰ قانون آیین دادرسی کیفری باید با سابقه متهم، وضعیت روحی و جسمی، سن، شغل، جنس، شخصیت و حیثیت او متناسب باشد؛
پ- صدور حکم و تعیین نوع مجازات به خصوص تعیین مجازات و اقدامات تأمینی و تربیتی متناسب برای اطفال و نوجوانان، موضوع فصل دهم از بخش دوم قانون مجازات اسلامی؛
ت- استفاده از مقررات تخفیف (تقلیل یا تبدیل) یا تشدید مجازات؛
ث- اعمال و متناسب سازی مجازاتهای جایگزین حبس با وضعیت محکومعلیه؛
ج- استفاده از نهادهای ارفاقی مانند تعویق صدور حکم تعلیق اجرای مجازات صدور حکم آزادی مشروط، نظام نیمه آزادی و پیشنهاد عفو؛
چ- اعمال ماده ۹۱ قانون مجازات اسلامی در جرایم موجب حد یا قصاص ارتکابی توسط افراد بالغ کمتر از هجده سال؛
ح- سایر مواردی که به موجب قانون اقتضای اتخاذ تصمیم مستلزم در نظر گرفتن وضعیت متهم است.
ماده ۱۵- در پروندههای موضوع این دستورالعمل قاضی صادرکننده رأی موظف است در متن رأی به دلایل و مندرجات پرونده شخصیت استناد و در صورت عدم پذیرش دلایل آن را ذکر نماید و میزان و نوع مجازات را با عنایت به مقررات ذیل ماده ۱۸ قانون مجازات اسلامی در تطبیق با وضعیت متهم به طور مستدل و مستند توجیه کند.
ماده ۱۶- محتویات پرونده شخصیت محرمانه است و افشاء محتویات آن جز توسط متهم موضوع پرونده ممنوع است.
ماده ۱۷- اگر متهم یا وکیل وی به محتوای پرونده شخصیت اعتراضی داشته باشند از تاریخ اطلاع دو روز فرصت دارند تا اعتراض خود را مستند به مدارک و شواهد به صورت کتبی به مقام قضایی اعلام نمایند در صورت ارجاع مقام قضایی واحد مددکاری موظف است ظرف پنج روز نسبت به بررسی موارد اعتراض و تنظیم گزارش نهایی بر اساس دستور اقدام کند.
ماده ۱۸- معاونتهای راهبردی و منابع انسانی قوه قضاییه مکلفند نسبت به ایجاد تشکیلات جذب و آموزش نیروی انسانی مورد نیاز برای اجرای مقررات موضوع مواد ۴۸۶ و ۴۸۷ قانون آیین دادرسی کیفری اقدام نمایند.
ماده ۱۹- سازمان پزشکی قانونی موظف است متناسب با نیاز تمهیدات لازم از قبیل ساختار و نیروی انسانی را برای ایفای وظایف مرتبط با تشکیل پرونده شخصیت فراهم نماید. تبصره- سازمان پزشکی قانونی کشور مجاز است بخشی از خدمات مندرج در این دستورالعمل را پس از تأیید رییس قوه قضاییه با حق نظارت به واحد داد پزشک واگذار نماید.
ماده ۲۰- پرونده شخصیت، پیوست پرونده اتهامی (قضایی) است و باید در کلیه موارد همراه آن به مراجع صالح ارسال شود تا مورد مطالعه و استناد قرار گیرد.
تبصره- تشکیل پرونده شخصیت به صورت الکترونیکی بلامانع است.
ماده ۲۱- مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه موظف است ظرف سه ماه از تاریخ تصویب این دستورالعمل سامانه متناسب با تشکیل پرونده شخصیت بانک اطلاعاتی و سامانه ارتباطی مشتمل بر امکان تبادل اطلاعات بین مراجع قضایی و واحد مددکاری و مراجع دولتی و عمومی مرتبط را فراهم نماید و همچنین فهرست خدمات عمومی را طراحی و در واحدهای مددکاری اجتماعی راهاندازی نماید. تبصره- متهم در خصوص پرونده شخصیت خود و وکیل در خصوص پرونده شخصیت موکل حق دسترسی خواهند داشت.
ماده ۲۲- رؤسای کل دادگستری مکلفند زمینه اجرای این دستورالعمل را در کلیه حوزه های قضایی فراهم و ضمن نظارت بر حسن اجرا گزارش آن را به معاون اول قوه قضاییه ارائه نمایند.
ماده ۲۳- اعتبارات مورد نیاز اجرای این آییننامه از محل ردیف مستقل بودجه ای است که مطابق موضوع ماده ۵۶۷ قانون آیین دادرسی کیفری ایجاد میشود.
ماده ۲۴- این دستورالعمل مشتمل بر ۲۴ ماده و ۱۰ تبصره به انضمام پنج پرسشنامه در تاریخ ۱۳۹۸/۶/۲۴ به تصویب رئیس قوه قضاییه رسید و از تاریخ ابلاغ، لازمالاجرا میباشد.
رییس قوه قضاییه - سیدابراهیم رئیسی
راوینکسدستیار هوشمند مالیاتی
