بخشنامه شماره 02/88977 مورخ 1402/04/18; ابلاغ «راهنمای اجرایی نظارت و تطبیق شرعی در مؤسسات اعتباری»

اداره بررسی‌های بانکداری اسلامی و دبیرخانه شورای فقهی

• مسئولین نظارت و تطبیق شرعی موظف‌اند موارد عدم تأیید شرعی در رابطه با مقررات داخلی موسسه اعتباری را صرفا بر اساس استانداردها، چک لیست‌ها و رویه‌های نظارت و تطبیق شرعی که توسط دبیرخانه شورای فقهی تهیه و ابلاغ می‌گردد، انجام دهند.
• مسئول نظارت و تطبیق شرعی موظف است به صورت مستمر در هماهنگی و ارتباط با واحدهای مختلف موسسه اعتباری ریسک شریعت را پایش و گزارش مربوطه را به هیئت مدیره موسسه اعتباری منعکس نماید.
• در صورتی که مسئول نظارت و تطبیق شرعی یک یا چند مورد از مقررات داخلی مؤسسه اعتباری که قرار است در هیئت مدیره مطرح شود و یا قبلا به تصویب رسیده و در حال اجرا می‌باشد را واجد مغایرت شرعی تشخیص دهد، موظف است مراتب را به هیئت مدیره مؤسسه اعتباری و دبیرخانه شورای فقهی اعلام کند. تا زمانی که مغایرت شرعی ذکر شده به تأیید نهایی دبیرخانه نرسیده است اجرای مقررات داخلی مذکور بلامانع است.
• پس از تأیید مغایرت اعلامی توسط دبیرخانه شورای فقهی و اعلام آن به مؤسسه اعتباری، هیئت مدیره موظف است بلافاصله اجرای مقرره داخلی مذکور را متوقف کند. در صورتی که به هر دلیل امکان توقف یکباره اجرای مقرره وجود نداشته باشد، لازم است هیئت مدیره در نامه‌ای توجیهی برنامه خود را برای انجام اصلاحات در بازه زمانی حداکثر چهار ماهه به دبیرخانه شورای فقهی اعلام نماید.
• اختیارات و وظایف مسئولین نظارت و تطبیق شرعی صرفا محدود به مواردی است که مصوبات هیئت مدیره واجد ابعاد شرعی و فقهی باشد؛ به طور خاص مقررات داخلی مرتبط با شیوه‌های تجهیز و تخصیص منابع، ارائه خدمات و وصول مطالبات در این رابطه مورد تأکید است.
• با توجه به اینکه پیش نیاز و مقدمه اجرایی شدن نظارت و تطبیق شرعی در عملیات داخلی مؤسسات اعتباری، در نظر گرفتن تدابیر و برنامه‌های آموزشی، ترویجی و تبلیغاتی مرتبط توسط مؤسسه اعتباری می‌باشد، مسئول نظارت و تطبیق شرعی موظف است با همکاری واحدهای ذی ربط در مؤسسه اعتباری و دبیرخانه شورای فقهی برنامه های مذکور را جهت اجرا پیشنهاد دهد.
• حداقل ساعت فعالیت مورد انتظار از مسئول نظارت و تطبیق شرعی ۸ ساعت در هفته (۳۲ ساعت در ماه) می‌باشد. در صورتی که مسئول نظارت و تطبیق شرعی جهت انجام وظایف خود نیاز به کارشناس، بازرس و غیره داشته باشد. میتواند مراتب را به هیئت مدیره موسسه اعتباری اعلام کند. تشخیص تعداد نیروی انسانی مورد نیازی که لازم است جهت انجام وظایف مطرح شده در اختیار مسئول نظارت و تطبیق شرعی قرار گیرد با هیئت مدیره موسسه اعتباری است.
• «مسئول نظارت و تطبیق شرعی» موظف است به سؤالات و ابهامات شرعی مرتبط با عملیات بانک و مؤسسه اعتباری غیربانکی مطروحه توسط واحدهای اجرایی و عموم مردم پاسخ دهد و در صورت وجود هرگونه ابهام مراتب را به دبیرخانه شورای فقهی منعکس نماید.
• «مسئول نظارت و تطبیق شرعی» موظف است در جلسات توجیهی که توسط بانک مرکزی به منظور هماهنگ‌سازی فعالیت مسئولین نظارت و تطبیق شرعی در شبکه بانکی برگزار می‌شود شرکت نموده و اقدامات و برنامه های خود را در هماهنگی با دبیرخانه شورای فقهی عملیاتی سازد.
• «مسئول نظارت و تطبیق شرعی» مکلف است هر سه ماه یکبار، گزارش عملکرد خود را به دبیرخانه شورای فقهی و هیئت مدیره موسسه اعتباری ارسال نماید و در پایان هر سال نیز گزارش انطباق با شریعت در رابطه با عملکرد کلی بانک یا مؤسسه اعتباری غیربانکی را (بر اساس شیوه نامه اجرایی تهیه شده توسط دبیرخانه شورای فقهی) جهت طرح در شورای مذکور ارائه نماید. گزارش سالانه انطباق با شریعت موسسات اعتباری پس از طرح و تأیید در شورای فقهی بانک مرکزی و در صورت صلاحدید این شورا به صورت عمومی منتشر می‌گردد.
• موسسه اعتباری موظف است گزارش سالانه انطباق با شریعت خود را که به تأیید شورای فقهی بانک مرکزی رسیده است، در مجمع عمومی خود به اطلاع سهام داران برساند.

• مسئول نظارت و تطبیق شرعی باید در ایفای وظایف و انجام مسئولیتهای خود به صورت «مستقل» عمل نماید؛ به طوری که بتواند تصمیماتی را که در رابطه با موضوعات مرتبط با مباحث شرعی می‌گیرد، به صورت مناسبی اجرا نماید، هیچ یک از مدیران با کارکنان موسسه اعتباری نباید اجازه داشته باشند تا نظرات خود را بر نظرات مسئول نظارت و تطبیق شرعی تحمیل کنند.
• برکناری مسئول نظارت و تطبیق شرعی لازم است با ذکر دلایل توجیهی توسط هیئت مدیره موسسه اعتباری و پس از تأیید شورای فقهی بانک مرکزی انجام شود.
• هر زمان که موضوع تعارض منافع مسئول نظارت و تطبیق شرعی غیر قابل اجتناب تشخیص داده شود، وی موظف است مراتب را به صورت مکتوب به دبیرخانه شورای فقهی منعکس کند.

• توصیه می‌شود مؤسسات اعتباری به صورت پیوسته و دوره ای نسبت به برگزاری دوره‌های آموزشی مرتبط جهت آشنا شدن هر چه بیشتر مسئولین نظارت و تطبیق شرعی با عملیات داخلی موسسات اقدام کنند. انجام این کار به درک بهتر عملیات واقعی توسط مسئولین مذکور و تقویت اعلام نظرهای شرعی کمک شایانی می‌کند.
• مؤسسات اعتباری موظف به پرداخت حقوق و مزایای «مسئول نظارت و تطبیق شرعی» متناسب با حجم کار تعیین شده و انعکاس تمامی حقوق و مزایای پرداختی به این افراد به دبیرخانه شورای فقهی، می‌باشند.

• بانک‌ها و مؤسسات اعتباری غیربانکی موظف اند با رعایت تدابیر محرمانگی، امکان دسترسی «مسئول نظارت و تطبیق شرعی» به آمار، اطلاعات، پرونده‌های تسهیلاتی و سامانه‌های نرم‌افزاری مرتبط را جهت انجام وظایف انطباق با شریعت و تکمیل چک لیست‌های نظارت و تطبیق شرعی فراهم نمایند.
• آمار، اطلاعات، پرونده‌های تسهیلاتی و سامانه‌های نرم‌افزاری مرتبط که جهت انجام وظیفه نظارت شرعی در اختیار مسئولین نظارت و تطبیق شرعی قرار می‌گیرد جنبه محرمانه داشته و لازم است مسئولین مذکور حداکثر تدابیر لازم جهت حفاظت از اطلاعات مذکور را مورد توجه قرار دهند.
• ممکن است مسئول نظارت و تطبیق شرعی در فرایند انجام وظیفه نظارت و تطبیق شرعی به اطلاعاتی دست یاید که بر اساس ضوابط مؤسسه اعتباری محرمانه به حساب می‌آیند. این اطلاعات نباید به صورتی مورد استفاده قرار گیرد که به مؤسسه آسیبی برساند؛ به ویژه آنکه عدم حفظ محرمانگی، ممکن است منجر به از دست رفتن مزیت رقابتی یا منافع مؤسسه از طرق دیگر گردد.
• مسئله رازداری شامل تمامی اطلاعاتی می‌شود که مسئول نظارت و تطبیق شرعی عهده‌دار آنها شده است؛ این مسئله با به اتمام رسیدن همکاری وی با مؤسسه اعتباری خاتمه نمی‌یابد.
• لازم است مؤسسه اعتباری هنگام تدوین قرارداد همکاری با مسئول نظارت و تطبیق شرعی، صراحتا تأکید نماید که وی موظف به رازداری در رابطه با اطلاعات دریافتی از مؤسسه در فرایند انجام وظیفه نظارت و تطبیق شرعی می باشد.

1.  در صورت عدم تایید وجود مغایرت: اعلام نتیجه به مسئول نظارت و تطبیق شرعی و موسسه اعتباری
2. در صورت تاییر وجود مغایرت: اعلام نتیجه به موسسه اعتباری جهت توقف اجرای مصوبه یا ارسال نامه توجیهی متضمن برنامه اصلاحی برای بازه زمانی حداکثر ۴ ماهه