حق بیمه پروانه ساختمانی: چقدر است و چطور حساب می‌شود؟

اگر می‌خواهید بسازید یا خانه‌ای را تخریب و نو کنید، سراغ شهرداری که بروید یک رقم اضافه در برگهٔ پرداخت می‌بینید که انتظارش را نداشتید: حق بیمهٔ کارگران ساختمانی. خیلی‌ها فکر می‌کنند این هم بخشی از عوارض است؛ نیست. پول جداگانه‌ای است که سهم شما به‌عنوان مالک در بیمهٔ کارگرانی است که در ساختمان‌ها کار می‌کنند.

این پول بابت چیست؟

کارگر ساختمانی کارفرمای ثابت ندارد. امروز در یک پروژه است و ماه بعد در پروژه‌ای دیگر. برای همین قانون‌گذار در سال ۱۳۸۶ راه دیگری انتخاب کرد: به‌جای اینکه دنبال کارفرمای هر کارگر بگردد، از مالکی که پروانهٔ ساخت می‌گیرد سهم بیمه را می‌گیرد. این حکم در مادهٔ ۵ قانون بیمه‌های اجتماعی کارگران ساختمانی آمده است.

مبنای محاسبه متراژ نیست

رایج‌ترین اشتباه همین‌جاست. خیلی‌ها گمان می‌کنند حق بیمه بر اساس متراژ زیربنا یا قیمت ملک حساب می‌شود. این‌طور نیست. مبنا مجموع عوارض صدور پروانه است؛ یعنی همان رقمی که شهرداری بابت پروانه از شما می‌گیرد. متراژ فقط غیرمستقیم اثر دارد، چون خودِ عوارض بر اساس آن حساب می‌شود.

پس ترتیب کار این است: اول شهرداری عوارض پروانه را حساب می‌کند، بعد درصدی از همان رقم به‌عنوان حق بیمه به آن اضافه می‌شود. این مبلغ علاوه بر عوارض است، نه بخشی از آن.

نرخ امسال چند درصد است؟

نرخ پایه در قانون ۲۵ درصد مجموع عوارض تعیین شده بود. اما همان بند به هیئت وزیران اجازه داده در صورت کمبود منابع، این نرخ را سالانه حداکثر ۲٫۵ درصد بالا ببرد تا سقف ۳۰ درصد.

هیئت وزیران در مصوبهٔ اسفند ۱۴۰۳ از این اجازه استفاده کرد: از ابتدای سال ۱۴۰۴، نرخ ۲٫۵ درصد افزایش یافت و به ۲۷٫۵ درصد رسید. تا وقتی مصوبهٔ تازه‌ای نیاید، همین نرخ برقرار است.

یک مثال که کار را روشن کند

تصور کنید شهرداری مجموع عوارض پروانهٔ شما را ۵۰۰ میلیون تومان اعلام کرده است. حق بیمه با نرخ ۲۷٫۵ درصد می‌شود ۱۳۷ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان. یعنی در مجموع ۶۳۷ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان می‌پردازید: ۵۰۰ میلیون عوارض و ۱۳۷ و نیم میلیون حق بیمه.

اگر عدد عوارض خودتان را دارید، ماشین‌حساب حق بیمه پروانه ساختمانی همین محاسبه را با نرخ همان سال برایتان انجام می‌دهد.

سهم کارگر جدا از این است

آنچه گفتیم سهم مالک بود. خودِ کارگر ساختمانی که کارت مهارت فنی دارد، ۷ درصد دستمزد ماهانه‌اش را جداگانه می‌پردازد. این دو با هم اشتباه گرفته می‌شوند، در حالی که یکی از جیب مالک هنگام پروانه است و دیگری از دستمزد ماهانهٔ کارگر.

اگر کار را به پیمانکار سپرده باشید

وقتی ساخت را با قرارداد به پیمانکار می‌سپارید، حق بیمهٔ کارگران او از مسیر دیگری وصول می‌شود: مادهٔ ۳۸ قانون تأمین اجتماعی و مفاصاحساب. اما پولی که شما هنگام صدور پروانه پرداخته‌اید بی‌اثر نمی‌ماند.

سازمان تأمین اجتماعی در شهریور ۱۴۰۴ روشن کرد که این مبلغ، تا سقف ۲۰ درصد حق بیمهٔ سهم کارفرمایی کارگرانِ دارای کارت مهارت فنی که در لیست پیمانکار هستند، به حساب او منظور و از بدهی‌اش کسر می‌شود. برای استفاده از این حق باید درخواست بدهید تا در مفاصاحساب لحاظ شود.

بازرسی بیمهٔ کارگران ساختمانی چطور انجام می‌شود؟

پرداخت حق بیمه یک طرف ماجراست؛ طرف دیگر این است که سازمان مطمئن شود کسی که خودش را کارگر ساختمانی معرفی کرده، واقعاً در این شغل کار می‌کند. برای همین شعبه‌ها بازرس مخصوص این کار دارند.

بازرسی دو شکل دارد: ادواری که طبق برنامهٔ منظم شعبه انجام می‌شود و موردی که با ارجاع یا درخواست خاص صورت می‌گیرد. بازرس از محل کار و حسب مورد از محل سکونت کارگر بازدید می‌کند و گزارشش را به شعبه می‌دهد. اگر نتیجهٔ بازرسی به ضرر کسی باشد، او حق اعتراض دارد و اعتراضش رسیدگی می‌شود.

در بخشنامهٔ سازمان بازهٔ زمانی ثابتی مثل «هر شش ماه یک‌بار» تعیین نشده؛ برنامه‌ریزی بازرسی بر عهدهٔ خود شعبه است و به‌صورت روزانه تنظیم می‌شود.

چه کارهایی مشمول این قانون نیستند؟

همهٔ ساخت‌وسازها زیر این قانون نمی‌روند. اگر کارفرما وزارتخانه، شرکت دولتی، شهرداری، بانک یا کارخانه‌ای با پروانهٔ بهره‌برداری باشد، کارگرانش تابع قانون تأمین اجتماعی معمولی هستند نه این قانون. جزئیات این استثناها در متن قانون بیمه‌های اجتماعی کارگران ساختمانی آمده است.

جمع‌بندی

سه نکته را به خاطر بسپارید: مبنا عوارض است نه متراژ، نرخ فعلی ۲۷٫۵ درصد است و سقف قانونی ۳۰ درصد، و سهم کارگر جدا از سهم مالک محاسبه می‌شود. اگر پیمانکار دارید، حتماً پرداختی پروانه را پیگیری کنید تا در مفاصاحساب به حسابتان بیاید.