نمونه سوالات کارشناس رسمی دادگستری روابط کار و کارگری ۱۴۰۵ با پاسخ تشریحی

رشته روابط کار و کارگری یک تفاوت مهم با بقیه رشته‌های مالی آزمون کارشناس رسمی دارد: فهرست مدارک تحصیلی مجازش رشته‌های اجتماعی است، نه مالی. و سؤال‌هایش هم همین‌طورند؛ از ماده ۱۹ قانون کار درباره خدمت سربازی تا طرح پاداش هالزی تا آیین‌نامه حفاظتی حفر چاه دستی.

در این صفحه پنج نمونه سؤال واقعی از بانک سؤال همین رشته با پاسخ تشریحی، مباحث آزمون، کد رسمی رشته و شرایط ویژه ثبت‌نام آن را آورده‌ایم.

کارشناس رسمی روابط کار و کارگری چه کاری می‌کند؟

پرونده‌هایی که به این رشته ارجاع می‌شود معمولاً درباره محاسبه مطالبات کارگر (سنوات، عیدی، مزایا)، تشخیص رابطه کارگری و کارفرمایی، اختلاف بر سر اخراج و تعلیق، حوادث ناشی از کار و ایمنی محیط کار است. نظر کارشناس اینجا مستقیماً روی مبلغ رأی هیئت‌های حل اختلاف و دادگاه اثر می‌گذارد.

همین باعث می‌شود آزمون سه لایه داشته باشد: متن قانون کار و تأمین اجتماعی، مفاهیم مدیریت منابع انسانی، و آیین‌نامه‌های حفاظت فنی و ایمنی کار.

پنج نمونه سؤال با پاسخ تشریحی

۱) قرارداد کار در دوران سربازی

سؤال: قرارداد کارگران در دوران خدمت نظام وظیفه چه وضعیتی خواهد داشت؟

۱) قرارداد لغو می‌گردد
۲) قرارداد ادامه خواهد داشت
۳) قرارداد به حالت تعلیق درمی‌آید
۴) شرایط باید در قرارداد درج شود

پاسخ: گزینه ۳. طبق ماده ۱۹ قانون کار، قرارداد نه لغو می‌شود و نه به‌طور عادی ادامه می‌یابد، بلکه تعلیق می‌شود. معنی عملی‌اش این است که سربازی سابقه کاری و حق بازگشت کارگر را از بین نمی‌برد: کارگر باید حداکثر تا دو ماه پس از پایان خدمت به کار سابق برگردد و اگر شغلش حذف شده باشد در شغل مشابه به کار گرفته می‌شود.

۲) حداقل سن کارگر

سؤال: کدام گزینه درباره شرط سنی کارگر مشمول قانون کار صحیح است؟

۱) ۱۵ سال
۲) ۱۸ سال
۳) سن رشد و سن قانونی
۴) سن مسئولیت کیفری

پاسخ: گزینه ۱. ماده ۷۹ قانون کار به‌کارگماردن افراد کمتر از پانزده سال تمام را ممنوع کرده است. نکته‌ای که کامل‌کننده پاسخ است: کارگران میان پانزده تا هجده سال «کارگر نوجوان» نامیده می‌شوند و حمایت‌های ویژه دارند، مثل آزمایش‌های پزشکی دوره‌ای و منع کار سخت و شبانه. پس پانزده‌سالگی آغاز مجاز کار است، نه پایان محدودیت‌ها.

۳) تعریف حقوق کار

سؤال: به مجموعه قواعد و مقرراتی که حاکم بر روابط فردی و جمعی کارگر و کارفرماست، به نحوی که مبتنی بر تبعیت کارگر از کارفرما باشد، چه می‌گویند؟

۱) حقوق کار
۲) حقوق اساسی
۳) حقوق داخلی
۴) حقوق خارجی

پاسخ: گزینه ۱. عنصر کلیدی در این تعریف، «تبعیت» است. همین عنصر وجه ممیز رابطه کارگری از قراردادهای مدنی مثل پیمانکاری مستقل است؛ و در پرونده‌های واقعی، تشخیص وجود یا نبود همین تبعیت است که تعیین می‌کند رابطه مشمول قانون کار هست یا نه.

۴) طرح پاداش هالزی

سؤال: در طرح هالزی، وضعیت پرداخت به متصدی چگونه است؟

۱) بر اساس طرح ۵۰ درصد است
۲) نصف دستمزد مربوط به وقت صرفه‌جویی‌شده به متصدی تعلق می‌گیرد
۳) گزینه‌های ۱ و ۲
۴) ۷۵ درصد به کارگر و ۲۵ درصد به سرپرست تعلق می‌گیرد

پاسخ: گزینه ۳. طرح هالزی یک طرح پاداش صرفه‌جویی در زمان است: برای هر واحد کار زمان استاندارد تعیین می‌شود و اگر متصدی زودتر تمام کند، نیمی از ارزش زمان صرفه‌جویی‌شده پاداش او می‌شود. همین اشتراک منفعت، طرح هالزی را از کارمزدی خالص متمایز می‌کند و کارفرما را در برابر برآورد نادرست زمان استاندارد تا حدی مصون می‌دارد.

۵) ایمنی در حفر چاه دستی

سؤال: برای شروع عملیات حفر چاه دستی، اگر عمق چاه از ۵ متر بیشتر باشد، حداقل چند نفر برای ادامه عملیات الزامی است؟

۱) ۲ نفر
۲) ۳ نفر
۳) ۵ نفر
۴) ۴ نفر

پاسخ: گزینه ۲. بر پایه آیین‌نامه و مقررات حفاظتی حفر چاه‌های دستی، در عمق بیش از ۵ متر حضور حداقل ۳ نفر الزامی است. منطقش این است که افراد بالای چاه وظیفه کنترل هوا و طناب و امداد فوری فرد داخل چاه را دارند و کاهش نفرات ریسک خفگی و حادثه را بالا می‌برد.

۶) دسته‌بندی قوانین روابط کار

سؤال: کدام مجموعه از قوانین، بایدها و نبایدها را در ارتباط با قراردادهای دسته‌جمعی و اختلافات بین تشکل‌های کارگری و کارفرمایی تعیین می‌کند؟

۱) قوانین تنظیم‌کننده
۲) قوانین فرعی
۳) قوانین محدودکننده
۴) قوانین مشارکتی

پاسخ: گزینه ۳. قوانین محدودکننده چارچوب و مرزهای مجاز کنش طرفین را مشخص می‌کنند؛ مثل خط‌کشی زمین بازی. قوانین تنظیم‌کننده به حقوق کارگر، قوانین فرعی به روش و تشکیلات و قوانین مشارکتی به مشارکت کارگری می‌پردازند. این دسته‌بندی کارکردی، یکی از مباحثی است که فقط در منابع روابط کار می‌آید و در متن خود قانون کار نیست.

سؤال‌ها از کدام مباحث می‌آیند؟

ستون آخر همان جایی است که بیشتر داوطلب‌ها غافل‌گیر می‌شوند. آیین‌نامه‌های حفاظت فنی پر از عدد و جزئیات‌اند و کسی که فقط قانون کار خوانده، این سؤال‌ها را از دست می‌دهد. متن قانون کار و قانون تأمین اجتماعی پایه کارند، ولی کافی نیستند.

پنج سؤال دیگر، این بار کوتاه

۱) چه گروه‌هایی از شمول قانون بیمه بیکاری مستثنی هستند؟
صاحبان حرف و مشاغل آزاد و بیمه‌شدگان اختیاری. منطقش این است که بیمه بیکاری برای رابطه کارگری و کارفرمایی طراحی شده و کسی که خودش کارفرمای خودش است، مصداق «بیکارشدن غیرارادی» نیست.

۲) مسئول اجرای ضوابط حفاظت فنی و بهداشت کار در کارگاه کیست؟
کارفرما یا مسئولین واحدها. کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار نقش نظارتی و مشورتی دارد، نه مسئولیت اجرا. این تفکیک در پرونده‌های حوادث ناشی از کار تعیین‌کننده است.

۳) بیمه کارگران توسط کارفرمایان کارگاه‌های مشمول قانون کار چه حکمی دارد؟
اجباری است، طبق ماده ۱۴۸ قانون کار. نه داوطلبانه و نه منوط به توافق طرفین؛ توافق برخلاف آن هم بی‌اثر است.

۴) غرامت دستمزد ایام بیماری کارگر بر عهده کیست؟
سازمان تأمین اجتماعی، نه کارفرما. این یکی از رایج‌ترین سوءتفاهم‌های محیط کار است و در محاسبه مطالبات کارگر زیاد اشتباه می‌شود.

۵) برای خاموش‌کردن حریق مایعات قابل اشتعال کدام ماده مناسب‌تر است؟
کف و پودر شیمیایی. آب برای این نوع حریق مناسب نیست چون مایع قابل اشتعال روی آب شناور می‌شود و آتش را گسترش می‌دهد. همین جنس سؤال‌ها نشان می‌دهد چرا نمی‌شود لایه ایمنی را نادیده گرفت.

سه لایه‌ای که باید جدا خوانده شوند

اشتباه رایج داوطلب‌های این رشته این است که فقط قانون کار را می‌خوانند و فکر می‌کنند کافی است. آزمون سه لایه دارد و هر لایه منبع جداگانه می‌خواهد.

لایه اول، متن قانون: قانون کار و قانون تأمین اجتماعی. این لایه بیشترین سهم را دارد و سؤال‌هایش مستقیم از ماده می‌آیند؛ مثل ماده ۱۹ درباره تعلیق و ماده ۷۹ درباره سن کارگر.

لایه دوم، مفاهیم مدیریت منابع انسانی: طرح‌های پاداش مثل هالزی و روآن، طبقه‌بندی مشاغل، ارزشیابی عملکرد و دسته‌بندی کارکردی قوانین. این‌ها در متن قانون نیستند و باید از منابع مدیریت منابع انسانی خوانده شوند.

لایه سوم، آیین‌نامه‌های حفاظت فنی و ایمنی کار. پر از عدد و جزئیات‌اند؛ تعداد نفرات لازم، حداقل فاصله‌ها، تجهیزات الزامی؛ و دقیقاً به‌خاطر همین جزئی‌بودن، راحت‌ترین نمره آزمون‌اند برای کسی که یک بار مرورشان کرده باشد.

کد رشته و شرایط ویژه ثبت‌نام

این رشته در جدول جداگانه‌ای از دفترچه قرار دارد و همین برایش یک مزیت می‌سازد: اگر مدرکت هیچ ربطی به روابط کار ندارد ولی پانزده سال در همین حوزه کار کرده‌ای، باز هم می‌توانی ثبت‌نام کنی. مسیری که در بیشتر رشته‌های مالی بسته است.

تقویم ۱۴۰۵ و حد نصاب قبولی

ثبت‌نام از ۶ تا ۱۲ مهر ۱۴۰۵ و آزمون کتبی پنجشنبه ۱۹ آذر ۱۴۰۵ است. حد نصاب عدد ثابتی نیست: ۷۰ درصد امتیاز میانگین نمرات یک درصد برتر همین رشته. شرح کامل شرایط، مدارک و نحوه محاسبه نمره در منابع آزمون کارشناس رسمی دادگستری ۱۴۰۵ آمده است.

تمرین با بانک سؤال همین رشته

شبیه‌ساز آزمون کارشناس رسمی روابط کار و کارگری از بانک اختصاصی همین رشته سؤال می‌دهد و پاسخ هر سؤال با ارجاع به ماده قانون یا آیین‌نامه است.