نمونه سوالات کارشناس رسمی دادگستری امور اقتصادی و بازرگانی ۱۴۰۵ با پاسخ تشریحی

نام رسمی این رشته در دفترچه آزمون «امور اقتصادی و امور بازرگانی و سرمایه‌گذاری» است و همین نام طولانی، گستره سؤال‌ها را توضیح می‌دهد: از تعریف نقطه سربه‌سر در اقتصاد خرد تا ماده ۳۵۱ قانون تجارت درباره حق‌الزحمه دلال، تا کلوزهای بیمه باربری و ضمانت‌نامه‌های بین‌المللی.

اگر کسی جایی دیده که «امور سرمایه‌گذاری، پولی و اعتباری» را رشته‌ای جداگانه معرفی کرده، با فهرست رسمی نمی‌خواند؛ این عنوان ذیل همین رشته با کد ۱۳ است.

کارشناس رسمی این رشته چه کاری می‌کند؟

پرونده‌های ارجاعی به این رشته معمولاً درباره اختلافات قراردادهای بازرگانی داخلی و خارجی، ارزیابی طرح‌های سرمایه‌گذاری، محاسبه خسارت ناشی از نقض قرارداد، دعاوی دلالی و حق‌العمل‌کاری و اختلاف بر سر ضمانت‌نامه‌هاست.

به همین دلیل سؤال‌های آزمون سه جنس دارند: مفاهیم اقتصادی و مالی، مواد قانون تجارت درباره واسطه‌های تجاری و شرکت‌ها، و قواعد بازرگانی بین‌الملل مثل اینکوترمز و اعتبارات اسنادی.

پنج نمونه سؤال با پاسخ تشریحی

۱) حق دلال بر مطالبه مخارج

سؤال: در کدام صورت دلال حق دارد مخارجی را که برای انجام معامله متحمل شده مطالبه کند؟

۱) معامله مشروط به شرط تعلیقی نباشد
۲) معامله انجام شده باشد
۳) هر دو طرف معامله حاضر به پرداخت آن باشند
۴) در قرارداد استحقاق مطالبه آن شرط شده باشد

پاسخ: گزینه ۴. طبق ماده ۳۵۱ قانون تجارت، دلال تنها وقتی مستحق دریافت مخارج است که در قرارداد چنین شرطی شده باشد یا عرف تجاری محل به آن حکم کند؛ و این استحقاق حتی اگر معامله سر نگیرد هم برقرار است. نکته کلیدی همین است: انجام‌شدن معامله شرط نیست، وجود شرط قراردادی شرط است.

۲) اختیار امضای مدیرعامل

سؤال: مدیرعامل شرکت سهامی در حدود اختیاراتی که کدام مرجع به او تفویض کرده، نماینده شرکت محسوب می‌شود و حق امضا دارد؟

۱) مجمع عمومی
۲) اساسنامه شرکت
۳) هیئت مدیره
۴) قانون تجارت

پاسخ: گزینه ۳. ماده ۱۲۵ لایحه اصلاحی قانون تجارت مرجع تفویض اختیار به مدیرعامل را هیئت مدیره قرار داده است، نه مجمع و نه اساسنامه. این تفکیک در پرونده‌های واقعی مهم است: اگر مدیرعامل خارج از حدود تفویض‌شده امضا کند، تعهد شرکت زیر سؤال می‌رود.

۳) نقطه سربه‌سر

سؤال: نقطه سربه‌سری نقطه‌ای است که در آن هزینه کل …

۱) با درآمد کل برابر است
۲) بیش از درآمد کل است
۳) کمتر از درآمد کل است
۴) هیچ‌کدام

پاسخ: گزینه ۱. نقطه سربه‌سر جایی است که بنگاه نه سود می‌کند نه زیان؛ یعنی دقیقاً همان‌جا که هزینه کل با درآمد کل برابر می‌شود. اگر درآمد بیشتر باشد سود و اگر کمتر باشد زیان است؛ پس هیچ‌کدام از آن دو حالت نقطه سربه‌سر نیستند.

۴) پوشش مشترک کلوزهای بیمه باربری

سؤال: کدام‌یک از شرایط زیر در پوشش بیمه‌ای A، B و C مشترک است؟

۱) تصادم کشتی
۲) نامناسب بودن بسته‌ها
۳) دزدی و غارت
۴) از میان رفتن یک بسته در جریان جابه‌جایی کالا

پاسخ: گزینه ۱. در مجموعه شرایط بیمه‌ای مؤسسه لندن، پوشش C محدودترین است و خطرهایی مثل تصادم کشتی در هر سه کلوز مشترک‌اند. دزدی و غارت یا آسیب ناشی از بسته‌بندی نامناسب یا فقط در پوشش‌های کامل‌تر می‌آیند یا اصلاً پوشش داده نمی‌شوند.

۵) ضمانت‌نامه غیرمشروط

سؤال: ضمانت‌نامه غیرمشروط (unconditional bond) ضمانت‌نامه‌ای است که …

۱) مفاد آن خارج از یک چهارچوب خاص تنظیم و فقط توسط خریدار و فروشنده تعیین شده باشد
۲) قبل از گشایش اعتبار توسط فروشنده به نفع خریدار صادر شده باشد
۳) قبل از گشایش اعتبار توسط خریدار به نفع فروشنده صادر شده باشد
۴) از یک سری قوانین و مقررات از پیش تنظیم‌شده استفاده شده باشد

پاسخ: گزینه ۱. ضمانت‌نامه غیرمشروط تابع چهارچوب یا قواعد از پیش‌تعیین‌شده نیست و بر پایه توافق طرفین تنظیم می‌شود؛ به همین دلیل با اولین مطالبه ذی‌نفع و بدون نیاز به اثبات شرط قابل پرداخت است. گزینه ۴ در واقع تعریف ضمانت‌نامه مشروط است.

۶) منفعت رقابت برای بازار

سؤال: شرکت اپل که امکانات محدودی داشت و نخستین بار کامپیوتر شخصی را به بازار عرضه کرد، از ورود آی‌بی‌ام به این بازار اظهار خوشحالی کرد. دلیل این خوشحالی چه می‌توانست باشد؟

۱) همکاری نزدیک بین این دو شرکت
۲) اعتقاد مدیر اپل به مزایای رقابت برای جامعه
۳) الزامات استراتژیک یک محصول جدید در مرحله معرفی
۴) متقاعدکردن ساده‌تر مشتریان از کیفیت برتر محصولات اپل

پاسخ: گزینه ۲. ورود یک رقیب بزرگ باعث رسمیت‌یافتن و گسترش کل بازار و پذیرش عمومی فناوری تازه می‌شود؛ یعنی رقابت، اندازه کیک را بزرگ می‌کند نه فقط سهم‌ها را جابه‌جا. این نوع سؤال‌ها در آزمون کم نیستند و پاسخشان با حفظیات پیدا نمی‌شود، با فهم منطق اقتصادی پیدا می‌شود.

سؤال‌ها از کدام مباحث می‌آیند؟

ستون اول از همه پربارتر است. متن قانون تجارت مستقیماً منبع سؤال است و بخش‌های دلالی، حق‌العمل‌کاری و شرکت‌های سهامی بیشترین سهم را دارند.

پنج سؤال دیگر، این بار کوتاه

۱) کدام مورد درباره حق‌العمل‌کار صحیح نیست؟
این ادعا که «مکلف به بیمه‌کردن اموال موضوع معامله است حتی اگر آمر دستور نداده باشد». حق‌العمل‌کار به اسم خود ولی به حساب دیگری معامله می‌کند، در صورت تقصیر مسئول جبران خسارت است، و اگر کالا را گران‌تر از قیمت تعیین‌شده بفروشد نسبت به مابه‌التفاوت حقی ندارد؛ اما بیمه‌کردن بدون دستور آمر تکلیف او نیست.

۲) انحلال شرکت تا وقتی ثبت و اعلان نشده باشد چه حکمی دارد؟
نسبت به اشخاص ثالث بلااثر است. یعنی شخص ثالثی که از انحلال خبر نداشته، همچنان می‌تواند به وضعیت ثبت‌شده استناد کند. این قاعده، ستون حمایت از اشخاص ثالث در حقوق تجارت است.

۳) هزینه بازرسی قبل از حمل کالا بر عهده کیست؟
فروشنده، وقتی بازرسی تحت نظارت کشور صادرکننده انجام می‌شود. این از آن جزئیاتی است که در قراردادهای واقعی هم اختلاف‌ساز می‌شود.

۴) Deferred Payment در اعتبارات اسنادی یعنی چه؟
پرداخت اعتباری یا مدت‌دار. در برابر آن، پرداخت دیداری (At Sight) یعنی پرداخت فوری در ازای اسناد منطبق.

۵) در معاملات تجاری، Proforma Invoice و Packing List هر دو لازم‌اند یا یکی کافی است؟
هر دو الزامی‌اند. پیش‌فاکتور شرایط و مبلغ معامله را تثبیت می‌کند و فهرست عدل‌بندی محتویات و وزن هر بسته را نشان می‌دهد؛ هیچ‌کدام جای دیگری را نمی‌گیرد.

گستردگی رشته را چطور مدیریت کنیم

مشکل اصلی این رشته گستردگی‌اش است: از قانون تجارت تا اینکوترمز تا بیمه باربری تا اقتصاد خرد. کسی که بخواهد همه را یک‌اندازه بخواند، هیچ‌کدام را کامل نمی‌خواند. ترتیب زیر منطقی‌تر است:

اول قانون تجارت، چون بیشترین سهم سؤال را دارد و سؤال‌هایش مستقیم از متن ماده می‌آیند. بخش‌های دلالی، حق‌العمل‌کاری، شرکت‌های سهامی و اختیارات ارکان را دقیق بخوان.

دوم، قواعد بازرگانی بین‌الملل. اینکوترمز و شرایط تحویل مثل FOB و CIF را نمی‌شود حدس زد؛ باید بدانی در هر شرط، ریسک و هزینه در کدام نقطه از فروشنده به خریدار منتقل می‌شود. همین یک جدول کوچک، چند سؤال را تضمین می‌کند.

سوم، کلوزهای بیمه باربری. سه پوشش A و B و C و تفاوتشان را یک بار درست یاد بگیر: C محدودترین است، A گسترده‌ترین، و خطرهای اعتصاب و جنگ همیشه پوشش الحاقی جداگانه می‌خواهند.

مفاهیم اقتصاد خرد و کلان را آخر بگذار؛ سهمشان کمتر است و اگر پایه دانشگاهی داری، مرور سریع کافی است.

کد رشته و مدارک تحصیلی مجاز

یک بار دیگر تأکید می‌کنیم: «امور سرمایه‌گذاری، پولی و اعتباری» رشته مستقلی در فهرست رسمی نیست و ذیل همین کد ۱۳ قرار دارد.

تقویم ۱۴۰۵ و حد نصاب قبولی

ثبت‌نام از ۶ تا ۱۲ مهر ۱۴۰۵ و آزمون کتبی پنجشنبه ۱۹ آذر ۱۴۰۵ است. حد نصاب عدد ثابتی نیست: ۷۰ درصد امتیاز میانگین نمرات یک درصد برتر همین رشته. شرح کامل شرایط و مدارک در منابع آزمون کارشناس رسمی دادگستری ۱۴۰۵ آمده است.

تمرین با بانک سؤال همین رشته

شبیه‌ساز آزمون کارشناس رسمی امور اقتصادی و بازرگانی از بانک اختصاصی همین رشته سؤال می‌دهد و پاسخ هر سؤال با ارجاع به ماده یا قاعده است.