نمونه سوالات کارشناس رسمی دادگستری بورس و اوراق بهادار ۱۴۰۵ با پاسخ تشریحی

اسم رشته «بورس و اوراق بهادار» این تصور را می‌سازد که آزمونش درباره تحلیل تکنیکال و پیش‌بینی بازار است. واقعیت چیز دیگری است: بخش بزرگی از سؤال‌ها از لایحه اصلاحی قانون تجارت و مقررات پذیرش و افشای اطلاعات ناشران می‌آید؛ یعنی متن قانون و دستورالعمل، نه نمودار.

در این صفحه پنج نمونه سؤال واقعی از بانک سؤال همین رشته با پاسخ تشریحی، مباحثی که سؤال‌ها از آن می‌آیند، کد رسمی رشته و مدارک مجاز را گذاشته‌ایم.

کارشناس رسمی بورس و اوراق بهادار چه کاری می‌کند؟

پرونده‌هایی که به این رشته ارجاع می‌شود معمولاً درباره ارزش‌گذاری سهام شرکت‌های غیربورسی، اختلاف سهامداران، محاسبه خسارت ناشی از معاملات، اعتبارسنجی صورت‌های مالی ناشران و دعاوی مربوط به مجامع و انتخاب مدیران است. یعنی کارشناس باید هم عدد را بفهمد و هم متن قانون شرکت‌ها را.

همین دوگانگی در آزمون هم دیده می‌شود: نیمی از سؤال‌ها محاسباتی‌اند و نیم دیگر حقوقی و مقرراتی.

پنج نمونه سؤال با پاسخ تشریحی

۱) انتخاب بازرس وقتی مجمع تعیین نکرده

سؤال: اگر مجمع عمومی بازرس مشخص نکرده باشد، کدام‌یک از ارکان زیر می‌تواند بازرس را تعیین کند؟

۱) هیئت مدیره
۲) رئیس دادگاه شهرستان
۳) مدیرعامل
۴) رئیس هیئت مدیره

پاسخ: گزینه ۲. ماده ۱۵۳ لایحه اصلاحی قانون تجارت می‌گوید اگر مجمع بازرس تعیین نکرده باشد، رئیس دادگاه شهرستان به تقاضای هر ذی‌نفع بازرس را انتخاب می‌کند. منطق حکم روشن است: بازرس ناظر مستقل بر عملکرد مدیران است و اگر خود مدیران او را برمی‌گزیدند، استقلال نظارت از بین می‌رفت.

۲) مهلت ارائه صورت‌های مالی میان‌دوره‌ای

سؤال: صورت‌های مالی میان‌دوره‌ای حسابرسی‌شده حداکثر ظرف چند روز پس از پایان دوره باید به بورس ارائه شود؟

۱) ۴۵ روز
۲) ۶۰ روز
۳) ۳۰ روز
۴) ۷۵ روز

پاسخ: گزینه ۲. طبق دستورالعمل اجرایی افشای اطلاعات، مهلت صورت‌های میان‌دوره‌ای حسابرسی‌شده ۶۰ روز است، در حالی که مهلت نسخه حسابرسی‌نشده ۳۰ روز است. روش حل این دسته سؤال‌ها ساده است: دو متغیر را کنار هم بگذار؛ نوع گزارش (میان‌دوره‌ای یا سالانه) و وضعیت حسابرسی (شده یا نشده). افزودن الزام حسابرسی همیشه مهلت را طولانی‌تر می‌کند.

۳) دفاتر قانونی تجار

سؤال: شرکت‌ها و تجار طبق قانون تجارت مصوب ۱۳۱۱ موظف به نگهداری کدام دفاتر هستند؟

۱) دفتر روزنامه
۲) دفتر کل و دفتر روزنامه
۳) دفتر روزنامه، دفتر کل، دفتر دارایی و دفتر کپیه
۴) دفتر روزنامه و دفتر دارایی

پاسخ: گزینه ۳. ماده ۶ قانون تجارت چهار دفتر را نام برده است. نکته مهم برای آزمون: هرچند دفتر کپیه با تحول فناوری کاربرد عملی‌اش را از دست داده، متن ماده همچنان همان چهار دفتر را می‌گوید و ملاک پاسخ، نصّ قانون است نه رویه امروز.

۴) قیمت سهام شرکت‌های سرمایه‌گذاری

سؤال: درباره شرکت‌های سرمایه‌گذاری کدام گزینه صحیح نیست؟

۱) قیمت سهامشان در بورس گاهی بالاتر از خالص ارزش دارایی‌هایشان معامله می‌شود
۲) قیمت سهامشان در بورس دقیقاً مساوی خالص ارزش دارایی‌هایشان معامله می‌شود
۳) قیمت سهامشان در بورس معمولاً پایین‌تر از خالص ارزش دارایی‌هایشان معامله می‌شود
۴) هیچ‌کدام

پاسخ: گزینه ۲. خالص ارزش دارایی (NAV) از تقسیم ارزش روز پرتفوی منهای بدهی‌ها بر تعداد سهام به دست می‌آید، اما قیمت بازار لزوماً با آن برابر نیست؛ بسته به انتظارات و نقدشوندگی، سهم با صرف یا کسر معامله می‌شود و در عمل غالباً پایین‌تر از NAV. پس ادعای برابری «دقیق» نادرست است.

۵) محاسبه با بهره مرکب

سؤال: سرمایه‌گذاری ۷٬۶۵۰ میلیون ریال سرمایه‌گذاری کرد و سالانه فقط ۳.۷ درصد به‌طور مرکب سود گرفت. چند سال باید بگذرد تا سرمایه از مرز ۱۲٬۲۵۰ میلیون ریال بگذرد؟

۱) ۱۵ سال
۲) ۱۴ سال
۳) ۱۳ سال
۴) ۱۶ سال

پاسخ: گزینه ۳. نسبت مبلغ هدف به سرمایه اولیه حدود ۱٫۶۰۱ است. با نرخ ۳.۷ درصد، بعد از ۱۲ سال ضریب رشد حدود ۱٫۵۴۷ می‌شود (هنوز کمتر از هدف) و بعد از ۱۳ سال به حدود ۱٫۶۰۴ می‌رسد و از مرز عبور می‌کند. پس نخستین سالی که هدف محقق می‌شود، سال سیزدهم است.

۶) نسبت‌های پذیرش در تابلوی اول و دوم

سؤال: برای پذیرش سهام شرکت‌ها در تابلوی اول و دوم تالار اصلی، نسبت ارزش ویژه و نسبت دارایی ثابت به قیمت تمام‌شده به‌ترتیب از چه میزانی نباید کمتر باشد؟

۱) ۳۰ درصد و ۵۰ درصد
۲) ۲۰ درصد و ۷۰ درصد
۳) ۴۰ درصد و ۵۰ درصد
۴) ۵۰ درصد و ۶۰ درصد

پاسخ: گزینه ۱. طبق دستورالعمل پذیرش اوراق بهادار در بورس تهران، نسبت ارزش ویژه به کل دارایی نباید کمتر از ۳۰ درصد و نسبت دارایی ثابت به قیمت تمام‌شده نباید کمتر از ۵۰ درصد باشد. این دو نسبت سنجه استحکام مالی‌اند: ارزش ویژه کافی یعنی اتکای کمتر به بدهی، و نسبت دارایی ثابت مناسب یعنی سرمایه‌گذاری بنیادی. شروط پذیرش ترکیبی از معیارهای کمی و کیفی است؛ صرف داشتن سرمایه کافی بسنده نیست.

سؤال‌ها از کدام مباحث می‌آیند؟

اگر بخواهی از یک نقطه شروع کنی، متن قانون تجارت بیشترین بازده را دارد؛ چون هم سؤال‌های مستقیم از آن طرح می‌شود و هم پایه فهم مقررات بازار سرمایه است.

پنج سؤال دیگر، این بار کوتاه

۱) حد نصاب رسمیت جلسه مجمع عمومی فوق‌العاده چیست؟
حضور دارندگان بیش از نصف سهامی که حق رأی دارند. دقت کن که ملاک، «سهام دارای حق رأی» است نه «تعداد سهامداران»؛ همین تفاوت، دو گزینه انحرافی این سؤال را می‌سازد.

۲) آربیتراژ در امور مالی یعنی چه؟
استفاده از مزایای تفاوت قیمت یک دارایی در دو یا چند بازار. ویژگی تعریفی‌اش این است که از عدم تعادل قیمتی سود می‌گیرد، بدون اینکه ریسک جهت بازار را بپذیرد.

۳) کارگزار معرف چه کسی است؟
کارگزاری که در پذیرش اوراق بهادار، نقش مشاور و کارشناس را برای عرضه اولیه بر عهده دارد. با «متعهد پذیره‌نویسی» که تأمین مالی بخش فروش‌نرفته را تعهد می‌کند اشتباه نشود.

۴) شورای بورس در کدام برنامه توسعه مجاز به راه‌اندازی بورس‌های کالایی شد؟
برنامه سوم توسعه. این دسته سؤال‌های تاریخی و قانونی در آزمون کم نیستند و فقط با مرور تاریخچه مقررات بازار سرمایه پاسخ داده می‌شوند.

۵) کاهش اجباری سرمایه شرکت در صورت از بین رفتن چه مقدار از سرمایه لازم می‌شود؟
یک‌دوم. این حکم از لایحه اصلاحی قانون تجارت می‌آید و در پرونده‌های واقعی اختلاف سهامداران زیاد به آن استناد می‌شود.

الگویی که در سؤال‌های این رشته تکرار می‌شود

اگر بانک سؤال این رشته را ورق بزنی، یک الگو خودش را نشان می‌دهد: عدد در متن مقررات. مهلت ۶۰ روزه، نسبت ۳۰ درصدی، حد نصاب اکثریت نسبی، چهار دفتر قانونی. این‌ها چیزهایی نیستند که با تحلیل به دست بیایند؛ یا در ذهن هستند یا نیستند.

پیشنهاد عملی این است: یک برگه بردار و هر عددی را که در دستورالعمل پذیرش، دستورالعمل افشا و لایحه اصلاحی قانون تجارت می‌بینی، همان‌جا بنویس؛ با ذکر اینکه به چه چیزی مربوط است. همین یک برگه، بخش قابل‌توجهی از سؤال‌های مقرراتی را پوشش می‌دهد.

برای بخش محاسباتی، تمرکز روی ارزش زمانی پول و بهره مرکب کافی است. سؤال‌هایی مثل نمونه پنجم با یک رابطه ساده حل می‌شوند و نیازی به ابزار پیچیده ندارند؛ فقط باید سریع باشی، چون وقت آزمون محدود است.

کد رشته و مدارک تحصیلی مجاز

تقویم ۱۴۰۵ و حد نصاب قبولی

ثبت‌نام از ۶ تا ۱۲ مهر ۱۴۰۵ و آزمون کتبی پنجشنبه ۱۹ آذر ۱۴۰۵ است. حد نصاب عدد ثابتی نیست: ۷۰ درصد امتیاز میانگین نمرات یک درصد برتر همین رشته. شرح کامل شرایط، مدارک و نحوه محاسبه نمره در منابع آزمون کارشناس رسمی دادگستری ۱۴۰۵ آمده است.

تمرین با بانک سؤال همین رشته

شبیه‌ساز آزمون کارشناس رسمی بورس و اوراق بهادار از بانک اختصاصی همین رشته سؤال می‌دهد و پاسخ هر سؤال با ارجاع به ماده یا دستورالعمل است. کارنامه پایانی هم نشان می‌دهد ضعفت در بخش حقوقی است یا محاسباتی.